Iran chủ động xây dựng thế trận phòng thủ trước đe doạ từ Mỹ
Thứ hai, 23/02/2026 - 09:08 (GMT+7)
TCVM - Trong bối cảnh tình hình Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, việc tăng cường xây dựng chiến thuật phòng thủ mới để đối phó nguy cơ bị Mỹ tấn công không phải là động thái đơn lẻ, mà là một bước đi chiến lược có tính toán kỹ lưỡng, phản ánh rõ đặc điểm của chiến tranh hiện đại và xu thế cạnh tranh quyền lực giữa các quốc gia lớn.
Những động thái quân sự gần đây của Tehran cho thấy Iran không lựa chọn đối đầu trực diện, mà tập trung xây dựng thế trận phòng thủ nhiều tầng, linh hoạt, dựa trên nguyên tắc răn đe và phòng vệ từ sớm, từ xa.
Đây là cách tiếp cận phù hợp với tương quan lực lượng hiện nay, đồng thời cũng là biểu hiện của tư duy quân sự mang tính thực tiễn.
Phòng thủ là lựa chọn tất yếu của quốc gia chịu sức ép quân sự
So sánh về tiềm lực quân sự, Mỹ vẫn giữ ưu thế vượt trội so với Iran về công nghệ, khả năng triển khai lực lượng và hỏa lực tầm xa. Tuy nhiên, lịch sử chiến tranh cho thấy, ưu thế tuyệt đối về quân sự không đồng nghĩa với khả năng giành thắng lợi nhanh chóng, đặc biệt trong các cuộc xung đột phi đối xứng.
Trong điều kiện bị bao vây, trừng phạt và thường xuyên chịu sức ép quân sự, Iran buộc phải lựa chọn chiến lược phòng thủ chủ động, lấy phòng ngừa xung đột làm mục tiêu, thay vì chạy đua vũ trang theo mô hình truyền thống. Việc phát triển hệ thống phòng không, tên lửa, UAV, cùng mạng lưới căn cứ và hầm ngầm phân tán cho thấy Tehran chú trọng bảo toàn lực lượng, duy trì khả năng tác chiến lâu dài, sẵn sàng ứng phó với các tình huống phức tạp.
Thế trận chống tiếp cận - một đặc trưng của chiến tranh hiện đại
Chiến thuật phòng thủ mới của Iran mang đậm dấu ấn của mô hình chống tiếp cận, chống xâm nhập, nhằm hạn chế khả năng triển khai và tự do hành động của đối phương trong khu vực nhạy cảm.
Thay vì tìm cách kiểm soát toàn bộ không gian chiến trường, Iran tập trung tạo ra những điểm nghẽn chiến lược, khiến đối phương phải đối mặt với rủi ro cao và chi phí lớn ngay từ giai đoạn đầu.
Trong đó, eo biển Hormuz tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là tuyến vận tải hàng hải chiến lược của khu vực, mà còn là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng toàn cầu.
Việc Iran duy trì khả năng kiểm soát và tác động tới khu vực này là một đòn bẩy chiến lược, giúp nâng cao hiệu quả răn đe mà không cần sử dụng vũ lực ở mức cao.

Iran tập trung phòng thủ trước đe doạ từ Mỹ
Răn đe để giữ ổn định, không phải để gây chiến
Cần nhìn nhận một cách khách quan rằng, mục tiêu chính của Iran không phải là kích hoạt xung đột, mà là ngăn chặn nguy cơ bị tấn công bằng cách làm rõ hậu quả của mọi hành động quân sự.
Trong học thuyết quân sự hiện đại, răn đe hiệu quả không nằm ở lời tuyên bố, mà ở khả năng thực tế khiến đối phương phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi hành động.
Bằng việc xây dựng thế phòng thủ nhiều lớp,Iran muốn khẳng định rằng bất kỳ cuộc tấn công nào cũng sẽ kéo theo hệ lụy khó kiểm soát, không chỉ về quân sự mà còn về kinh tế, chính trị và an ninh khu vực. Đây là logic quen thuộc trong quan hệ quốc tế, đặc biệt đối với các quốc gia không sở hữu ưu thế áp đảo về sức mạnh cứng.
Nguy cơ leo thang và bài toán kiểm soát xung đột
Tuy nhiên, việc các bên liên tục gia tăng hoạt động quân sự trong khu vực cũng tiềm ẩn nguy cơ tính toán sai lầm hoặc va chạm ngoài ý muốn. Trong môi trường an ninh phức tạp như Trung Đông, chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể dẫn tới leo thang nhanh chóng, vượt ngoài ý đồ ban đầu của các bên liên quan.
Do đó, song song với việc củng cố phòng thủ, việc duy trì các kênh đối thoại, kiểm soát khủng hoảng và tuân thủ luật pháp quốc tế là yếu tố đặc biệt quan trọng nhằm tránh đẩy khu vực vào vòng xoáy đối đầu mới.
Việc Iran xây dựng chiến thuật phòng thủ mới là một biểu hiện của tư duy quân sự phòng vệ, phù hợp với bối cảnh cạnh tranh chiến lược hiện nay, đồng thời phản ánh mong muốn duy trì thế cân bằng răn đe nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia.
Trong điều kiện trật tự thế giới đang biến động nhanh chóng, các hành động quân sự đơn phương, sử dụng sức mạnh để áp đặt ý chí sẽ chỉ làm gia tăng bất ổn.
Ổn định khu vực và an ninh quốc tế chỉ có thể được bảo đảm trên cơ sở kiềm chế, đối thoại và tôn trọng lợi ích chính đáng của các bên. Đó cũng là bài học lớn mà thực tiễn lịch sử đã nhiều lần chứng minh.
Tiến sĩ Nguyễn Thắng Cảnh