Quan hệ Việt Mỹ

Tổng Bí thư Tô Lâm chụp ảnh cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 20/2. (Ảnh: VNA/VNS)

Cú nhảy vọt 270 lần và những con số biết nói

Nhìn lại thời điểm năm 1995, khi kim ngạch thương mại song phương giữa hai nước chỉ đạt vỏn vẹn khoảng 451 triệu USD, sau ba thập kỷ, dòng chảy hàng hóa đã bùng nổ mạnh mẽ. Đến cuối năm 2024, tổng trị giá trao đổi hàng hóa hai chiều đã vươn lên mức 134,6 tỷ USD, tăng trưởng tới 21,5% so với năm trước đó. Trong đó, Việt Nam đóng vai trò là nguồn cung quan trọng khi xuất khẩu sang Mỹ đạt 119,6 tỷ USD (tăng 23,3%), trong khi nhập khẩu từ Mỹ đạt 15 tỷ USD (tăng 8,8%).

Đến năm 2025, đà tăng trưởng này không hề có dấu hiệu hạ nhiệt. Chỉ riêng trong tháng 1 năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã chạm ngưỡng 11,1 tỷ USD. Tính chung cả năm 2025, quan hệ thương mại đã xác lập đỉnh cao lịch sử mới khi đạt tổng giá trị hơn 172,5 tỷ USD. 

Trong con số ấn tượng  này, Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế xuất siêu lớn với giá trị xuất khẩu đạt 153 tỷ USD, khẳng định vai trò đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ trong khối ASEAN và là thị trường xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam.

Hàng "Made in Vietnam" và sự chuyển dịch chất lượng trên kệ hàng Mỹ

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Mỹ hiện nay không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở bản chất hàng hóa. Sản phẩm Việt Nam đã thoát ly khỏi cái bóng của nguyên liệu thô hay gia công đơn thuần để khẳng định vị thế qua các nhóm hàng công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế cao cấp.

Trong lĩnh vực thời trang, sự hiện diện của Việt Nam là vô cùng ấn tượng khi hơn 50% giày thể thao bán tại Hoa Kỳ được sản xuất từ các nhà máy tại Việt Nam (Đại diện FDRA phát biểu tại Diễn đàn Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2025). Hàng trăm triệu người tiêu dùng Mỹ đang sử dụng những đôi sneakers được sản xuất tại Việt Nam. 

Tuy nhiên, "ngôi sao" thực sự trong cơ cấu xuất khẩu lại là nhóm hàng công nghệ. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu điện tử, máy tính và linh kiện đã đạt con số kỷ lục 72,6 tỷ USD, tăng 26,6% nhờ sự đóng góp của các tập đoàn như Apple.

Bên cạnh đó, nông sản Việt cũng đang "tấn công" mạnh mẽ vào bếp ăn của các gia đình Mỹ. Những lô hàng lớn bao gồm gạo, cà phê, hạt điều, trái cây… đã thâm nhập thành công các hệ thống phân phối khó tính nhờ việc nâng cao tiêu chuẩn chất lượng và đáp ứng các quy định nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm. 

Ngược lại, Việt Nam cũng là một thị trường đầy năng động cho các sản phẩm nông nghiệp từ Mỹ. Năm 2025 chứng kiến kim ngạch nhập khẩu ngô từ Mỹ tăng vọt 60%, đậu tương tăng hơn 40% và bông tăng gần 30%, cho thấy sự bổ trợ qua lại giữa hai nền kinh tế.

Diễn đàn Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2025 (Ảnh: VOV)

Cuộc đổ bộ của những "người khổng lồ" bán lẻ: Costco và Walmart

Năm 2025 ghi nhận một xu hướng mới đầy hứa hẹn: các siêu thị Hoa Kỳ không còn chỉ xem Việt Nam là nguồn hàng giá rẻ, mà đã xác định đây là một mắt xích cung ứng chiến lược toàn cầu.

Tập đoàn bán lẻ khổng lồ Costco đã bày tỏ tham vọng thiết lập sự hợp tác dài hạn với các nhà cung cấp Việt Nam, với dự báo giá trị nhập khẩu có thể vượt mốc 1 tỷ USD mỗi năm. Các mặt hàng chiến lược mà Costco nhắm tới bao gồm dệt may, giày dép, đồ gỗ, thủy hải sản và các sản phẩm đặc trưng như hạt điều, cà phê. Đặc biệt, Costco sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm vận hành và hướng dẫn các doanh nghiệp Việt Nam áp dụng tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị) để nâng cao khả năng cạnh tranh.

Tương tự, Walmart cũng cử các phái đoàn cấp cao, bao gồm cả các Phó Chủ tịch cấp cao, sang Việt Nam để trực tiếp làm việc với các nhà cung ứng. Tập đoàn này khẳng định Việt Nam là "nơi kết nối những nhà cung cấp tốt nhất trong nhóm các thị trường trọng điểm" và cam kết hỗ trợ đào tạo, nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp địa phương. 

Một minh chứng điển hình cho sự thành công này là việc các thương hiệu tiêu dùng thuần Việt như tương ớt CHIN-SU hay nước mắm Nam Ngư đã chính thức xuất hiện trên kệ hàng của Costco tại Mỹ và Hàn Quốc vào tháng 10 năm 2025.

Sản phẩm của Chinsu xuất hiện tại siêu thị Costco, Mỹ (Ảnh: TTXVN)

Giáo dục và Giao lưu nhân dân: "Nhiên liệu" cho cỗ máy kinh tế

Mối quan hệ giữa hai quốc gia không chỉ được xây dựng trên những con tàu chở hàng, mà còn được vun đắp từ sự thấu hiểu về con người. Giáo dục chính là nền tảng vững chắc nhất để duy trì sự ổn định của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện.

Theo báo cáo Open Doors 2025, Việt Nam đã xác lập một kỷ lục mới khi có tới 24.890 sinh viên đang theo học tại các cơ sở giáo dục Hoa Kỳ, tăng mạnh 13,6% so với năm học trước. Với con số này, Việt Nam tiếp tục giữ vững vị trí thứ 6 trong danh sách các quốc gia có nhiều du học sinh nhất tại Mỹ và dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Đặc biệt, sự chuyển dịch sang các ngành học rất rõ rệt khi có tới gần 50% sinh viên Việt Nam theo đuổi khối ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học).

Những "cơn gió ngược" và bản lĩnh của đối tác chiến lược

Dù đang ở giai đoạn phát triển rực rỡ, quan hệ kinh tế Việt - Mỹ vẫn phải đối mặt với những thách thức từ sự biến động của chính sách thương mại toàn cầu. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là việc Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) vẫn chưa công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường (MES) vào tháng 8 năm 2024. 

Điều này đồng nghĩa với việc các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam như mật ong, tôm hay thép vẫn phải chịu các mức thuế chống bán phá giá dựa trên chi phí sản xuất của các quốc gia thay thế.

Bên cạnh đó, dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump vào năm 2025, các chuỗi cung ứng đang bị "an ninh hóa" gắt gao hơn. Các doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với rủi ro bị áp mức thuế đối ứng lên tới 20% đối với hàng hóa xuất khẩu để cân bằng thâm hụt thương mại. Mỹ cũng tăng cường kiểm soát các hành vi "lách thuế" thông qua việc trung chuyển hàng hóa từ nước thứ ba qua Việt Nam với mức thuế phạt có thể lên tới 40%. 

Tuy nhiên, thay vì chọn cách đối đầu, Việt Nam đã thể hiện bản lĩnh của một đối tác tin cậy thông qua việc chủ động đàm phán "Hiệp định Thương mại có đi có lại, công bằng và cân bằng" (Reciprocal Trade Agreement).

Tầm nhìn 2030: Mối quan hệ hợp tác bền vững

Nhìn về tương lai, quan hệ Việt - Mỹ đang chuyển dịch mạnh mẽ từ giai đoạn "khởi đầu" sang giai đoạn thúc đẩy phát triển thực chất. Hai nước đang cùng nhau xây dựng một nền tảng kinh tế hợp tác bền vững dựa trên các giá trị mới.

Trong lĩnh vực môi trường, Mỹ cam kết hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu giảm phát thải ròng về "0" vào năm 2050 thông qua các dự án năng lượng tái tạo và chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học. Hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh cũng đạt được những bước tiến lịch sử. Dự án tẩy độc dioxin tại sân bay Biên Hòa đã được Mỹ nâng tổng mức viện trợ ODA lên tới 430 triệu USD, với mục tiêu hoàn thành toàn bộ trước năm 2030. Đây chính là nền tảng đạo đức và lòng tin quan trọng nhất để hai nước tiến tới các hợp tác an ninh và quốc phòng sâu rộng hơn.

Kết thúc hành trình 30 năm, quan hệ Việt – Mỹ đã chứng minh rằng: Đối thoại thay vì đối đầu, tôn trọng sự khác biệt và tập trung vào lợi ích chung chính là công thức thành công. Tương lai của mối quan hệ này không nằm ở sự đồng nhất hoàn toàn về quan điểm chính trị hay kinh tế, mà ở khả năng duy trì đối thoại thực dụng giữa những khác biệt. Sự thịnh vượng lâu dài sẽ phụ thuộc vào cách hai nước quản trị hiệu quả các "cơn gió ngược" từ chính sách thương mại và sự biến động của trật tự khu vực, đảm bảo một quan hệ đối tác dựa trên sự tôn trọng thể chế và lợi ích quốc gia của mỗi bên.

Tài liệu tham khảo:

(1) Trọng Nhân: “Gần 25.600 người Việt du học Mỹ, cao nhất trước nay”, Báo Tuổi Trẻ điện tử, ngày 21-11-2025, https://tuoitre.vn/gan-25-600-nguoi-viet-du-hoc-my-cao-nhat-truoc-nay-20251121113749145.htm

(2) Vy Vy: “Tuyên bố chung về nâng cấp quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện”, Tạp chí điện tử VnEconomy, ngày 11-9-2023, https://vneconomy.vn/tuyen-bo-chung-ve-nang-cap-quan-he-viet-nam-hoa-ky-len-doi-tac-chien-luoc-toan-dien.htm

(3) Hoàng Hòa: “Walmart mở rộng 'giỏ mua sắm' tại Vietnam International Sourcing 2025”, Báo điện tử Công Thương (đăng tải lại trên Báo Mới), ngày 3-9-2025, https://baomoi.com/walmart-mo-rong-gio-mua-sam-tai-vietnam-international-sourcing-2025-c53154780.epi

(4) Thiên Vương: “Hoàn thành xử lý dioxin sân bay Biên Hòa trước năm 2030”, Báo Nhân Dân điện tử, ngày 15-9-2025, https://nhandan.vn/hoan-thanh-xu-ly-dioxin-san-bay-bien-hoa-truoc-nam-2030-post908182.html

(5) Báo điện tử Chính phủ: “Toàn văn Tuyên bố chung về nâng cấp quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện”, Báo điện tử Chính phủ, ngày 11-9-2023, https://baochinhphu.vn/toan-van-tuyen-bo-chung-ve-nang-cap-quan-he-viet-nam-hoa-ky-len-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-102230911170243626.htm

(6) Tổng cục Thống kê: “Bức tranh xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam năm 2024 – Phục hồi, phát triển và những kỷ lục mới”, Trang thông tin điện tử Tổng cục Thống kê, ngày 10-1-2025, https://www.nso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2025/01/buc-tranh-xuat-nhap-khau-hang-hoa-cua-viet-nam-nam-2024-phuc-hoi-phat-trien-va-nhung-ky-luc-moi/