Câu chuyện Đại sứ

Sau hơn ba năm xung đột khốc liệt, chiến tranh giữa Nga và Ukraine đã chuyển từ những đợt tấn công chớp nhoáng sang trạng thái tiêu hao kéo dài.

Trên chiến trường, các mũi tiến công không còn tạo ra bước ngoặt rõ rệt; trên bàn đàm phán, những tuyên bố cứng rắn vẫn chiếm ưu thế.

Chiến trường bế tắc, sức ép leo thang

Từ cuối năm 2024 đến 2025, cục diện chiến trường cho thấy dấu hiệu bế tắc tương đối.

Nga duy trì ưu thế về hỏa lực và chiều sâu chiến lược, trong khi Ukraine dựa vào phòng thủ chiều sâu, công nghệ và sự hỗ trợ của phương Tây để giữ vững các tuyến then chốt.

Các đợt phản công quy mô lớn ít mang lại thay đổi lãnh thổ đáng kể, khiến chi phí nhân mạng và kinh tế ngày càng đè nặng lên cả hai phía.

Bế tắc quân sự thường là tiền đề cho đàm phán. Nhưng bế tắc cũng có thể kéo dài xung đột nếu các bên tin rằng "thêm một mùa chiến dịch nữa" sẽ cải thiện vị thế.

Thực tế, cả Moskva lẫn Kyiv đều tiếp tục phát tín hiệu sẵn sàng chiến đấu lâu dài, đồng thời để ngỏ cánh cửa ngoại giao—một nghịch lý quen thuộc trong các cuộc chiến hiện đại.

Bàn đàm phán: điều kiện tiên quyết và "lằn ranh đỏ"

Vấn đề cốt lõi nằm ở các điều kiện tiên quyết. Nga nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu an ninh và thực tế kiểm soát lãnh thổ; Ukraine kiên quyết bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, coi đó là nguyên tắc không thể thương lượng.

Hai "lằn ranh đỏ" này khiến mọi đề xuất ngừng bắn tạm thời đều dễ sụp đổ khi chạm đến câu hỏi: ai kiểm soát vùng đất tranh chấp và bằng cơ chế nào?

Vai trò cá nhân của các nhà lãnh đạo cũng rất quan trọng.

Vladimir Putin và Volodymyr Zelenskyy đều phải cân nhắc dư luận trong nước, tính chính danh chính trị và di sản cá nhân.

Một thỏa thuận hòa bình, nếu bị xem là "nhượng bộ", có thể tạo ra hệ lụy nội bộ khó lường.

Nga và Ukraina vẫn còn nhiều bất đồng trong đối thoại

Yếu tố quốc tế: đòn bẩy và giới hạn

Không thể tách rời xung đột Nga-Ukraine khỏi bối cảnh quốc tế. Phương Tây tiếp tục là nguồn hỗ trợ quân sự, tài chính và ngoại giao chủ chốt cho Kyiv, trong khi Nga tìm cách xoay trục kinh tế và ngoại giao để giảm tác động của trừng phạt.

Tuy nhiên, "đòn bẩy" của các cường quốc cũng có giới hạn.

Sự mệt mỏi chiến tranh, ưu tiên chính sách trong nước, và những điểm nóng toàn cầu khác có thể làm suy giảm mức độ can dự trực tiếp - tạo áp lực để các bên cân nhắc giải pháp chính trị.

Các diễn đàn trung gian - từ Liên Hợp Quốc đến các quốc gia "cầu nối" -đóng vai trò quan trọng trong việc giữ kênh liên lạc mở.

Nhưng lịch sử cho thấy, trung gian chỉ hiệu quả khi các bên xung đột tin rằng đàm phán mang lại lợi ích cụ thể hơn tiếp tục chiến đấu.

Ba kịch bản cho năm 2026

Kịch bản 1: Ngừng bắn có điều kiện. Đây là khả năng được nhiều chuyên gia nhắc đến nhất.

Một thỏa thuận ngừng bắn, kèm cơ chế giám sát quốc tế và lộ trình đàm phán dài hạn, có thể giúp giảm thương vong mà không giải quyết triệt để tranh chấp lãnh thổ.

Ưu điểm là "hạ nhiệt" nhanh; nhược điểm là rủi ro tái bùng phát.

Kịch bản 2: Hòa bình từng phần. Các bên đạt thỏa thuận về nhân đạo, trao đổi tù binh, an ninh hạt nhân, vận tải và thương mại, nhưng để ngỏ vấn đề lãnh thổ.

Đây là mô hình "tiến từng nấc", “ xây dựng lòng tin dần dần” - khả thi nhưng đòi hỏi kiên nhẫn và kỷ luật thực thi.

Kịch bản 3: Xung đột kéo dài. Nếu không bên nào sẵn sàng điều chỉnh lập trường cốt lõi, chiến sự có thể tiếp tục ở cường độ thấp đến trung bình, với các đợt leo thang cục bộ.

Kịch bản này không phải hiếm trong lịch sử các cuộc xung đột có yếu tố địa chính trị sâu sắc.

Khe cửa hẹp cho hoà bình

Năm 2026 không phải là "đích đến tất yếu" của hòa bình, song cũng không phải là cánh cửa đóng chặt. Cơ hội sẽ mở ra khi ba điều kiện hội tụ: bế tắc quân sự rõ rệt, sức ép kinh tế-xã hội đủ lớn, và một khuôn khổ đàm phán cho phép các bên "giữ thể diện" trước công chúng trong nước.

Dù kịch bản nào xảy ra, một thực tế khó phủ nhận là hòa bình bền vững-nếu đến -sẽ là kết quả của quá trình dài, phức tạp và nhiều thỏa hiệp, hơn là một khoảnh khắc ký kết đơn lẻ trên bàn đàm phán.