Câu chuyện Đại sứ

Các nỗ lực đàm phán liên quan đến xung đột giữa Mỹ, Nga và Ukraina trong thời gian qua tiếp tục rơi vào thế bế tắc. Dù những tuyên bố ngoại giao vẫn được đưa ra đều đặn, thực tế cho thấy khả năng đạt được một thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn là rất thấp.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở mâu thuẫn lợi ích trực tiếp giữa các bên, mà còn xuất phát từ sự khác biệt sâu sắc về chiến lược, niềm tin và trật tự an ninh châu Âu.

Trước hết, cần nhìn nhận rằng cuộc xung đột Ukraina đã vượt xa phạm vi song phương giữa Kiev và Moskva, trở thành một điểm nóng mang tính cấu trúc trong quan hệ giữa Nga và phương Tây.

Với Mỹ, Ukraina không chỉ là một quốc gia cần được hỗ trợ về chủ quyền, mà còn là tuyến đầu trong việc kiềm chế ảnh hưởng của Nga tại châu Âu. Ngược lại, Nga xem vấn đề Ukraina là lợi ích an ninh cốt lõi, gắn trực tiếp với không gian chiến lược hậu Xô Viết và sự tồn tại của chính họ trong vai trò một cường quốc.

Sự khác biệt căn bản này khiến bàn đàm phán khó tìm được tiếng nói chung. Mỹ và các đồng minh liên tục nhấn mạnh nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ và quyền tự quyết của Ukraina, trong khi Nga yêu cầu các bo đảm an ninh dài hạn, bao gồm việc Ukraina không gia nhập NATO và phương Tây phải thu hẹp hiện diện quân sự ở Đông Âu.

Đây là những yêu cầu mang tính "được - mất", khiến bên này chấp nhận đồng nghĩa với bên kia phải nhượng bộ chiến lược lớn, điều gần như không thể trong bối cảnh hiện nay.

Một yếu tố khác làm gia tăng khó khăn là sự thiếu vng long tin. Sau nhiều vòng đàm phán không mang lại kết quả rõ rệt, các bên ngày càng nghi ngờ động cơ thực sự của nhau.

Nga cho rằng phương Tây sử dụng đàm phán như một công cụ kéo dài thời gian, trong khi vẫn tiếp tục viện trợ quân sự cho Ukraina.

Đàm phán 3 bên Mỹ - Nga - Ukraina dự báo khó đoán

Phía Mỹ và Ukraina lại lo ngại Nga tận dụng các cuộc tiếp xúc ngoại giao để củng cố vị thế trên chiến trường. Khi niềm tin bị xói mòn, đàm phán không còn là nơi tìm kiếm thỏa hiệp, mà trở thành mặt trận đấu trí song song với xung đột quân sự.

Bên cạnh đó, yếu tố chính trị nội bộ của mỗi nước cũng ảnh hưởng mạnh đến tiến trình thương lượng. Tại Mỹ, chính quyền của Joe Biden chịu áp lực lớn từ Quốc hội và dư luận trong việc vừa duy trì vai trò lãnh đạo toàn cầu, vừa kiểm soát chi phí hỗ trợ Ukraina.

Bất kỳ nhượng bộ nào với Nga cũng có nguy cơ bị xem là yếu đuối về đối ngoại. Ở phía Nga, Tổng thống Vladimir Putin đối mặt với yêu cầu phải thể hiện lập trường cứng rắn nhằm duy trì uy tín trong nước và khẳng định vị thế quốc tế của Moskva.

Ukraina, với vai trò là bên trực tiếp chịu thiệt hại, lại không muốn chấp nhận bất kỳ giải pháp nào làm suy giảm chủ quyền hay hợp thức hóa các thay đổi lãnh thổ do chiến sự tạo ra.

Ngoài ra, sự can dự của các bên thứ ba cũng khiến bức tranh đàm phán thêm phức tạp. Liên minh NATO và Liên minh châu Âu có những lợi ích và ưu tiên riêng, không hoàn toàn trùng khớp với Mỹ hay Ukraina.

Một số quốc gia châu Âu muốn sớm chấm dứt xung đột để ổn định kinh tế và năng lượng, trong khi các nước khác lại ủng hộ đường lối cứng rắn hơn với Nga. Những khác biệt này làm giảm khả năng hình thành một lập trường thống nhất đủ mạnh để thúc đẩy đột phá ngoại giao.

Từ góc độ chiến trường, cục diện quân sự cũng chưa tạo ra động lực rõ ràng cho hòa đàm. Khi chưa bên nào giành được ưu thế quyết định, các bên vẫn tin rằng họ có thể cải thiện vị thế thông qua sức ép quân sự. Trong lịch sử, nhiều cuộc xung đột chỉ thực sự bước vào giai đoạn đàm phán nghiêm túc khi một bên rơi vào thế bất lợi rõ rệt hoặc khi chi phí chiến tranh vượt quá khả năng chịu đựng.

Hiện tại, điều này vẫn chưa xảy ra. Tuy nhiên, việc khó đạt được thỏa thuận không đồng nghĩa với việc đối thoại là vô nghĩa. Các kênh liên lạc giữa Mỹ, Nga và Ukraina vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát rủi ro leo thang, tránh những tính toán sai lầm có thể dẫn đến xung đột trực tiếp giữa các cường quốc. Đàm phán, dù chưa mang lại hòa bình, vẫn là công cụ để quản lý khủng hoảng.