Du lịch

Không gian văn hóa “Sa Pa – Tinh hoa hội tụ” nằm giữa trung tâm phường Sa Pa hôm nay gồm 5 gian trưng bày và trình diễn các sản phẩm văn hóa truyền thống của 5 dân tộc Dao đỏ, Mông, Tày, Xa Phó và Giáy.

Làm mới “thành phố trong sương”

Tròn một tháng nay (từ Tết Dương lịch 1-1-2026) du khách đến Sa Pa đã được “mục sở thị” những nếp nhà của bà con em H’Mông, Dao, Tày, Giáy, Xá Phó ngay trung tâm “thành phố trong sương” mà không phải ngược xuôi về bản qua những con dốc mờ sương hay những cung đường còn khó khăn.

Theo UBND tỉnh Lào Cai, sự kiện Hợp tác xã Văn hóa Kết nối Cộng đồng (CCC) ra đời đã đánh dấu công trình văn hóa đầu tiên được hình thành dưới mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong lĩnh vực văn hóa - du lịch tại phường Sa Pa, với sự chung tay của chính quyền địa phương, đơn vị sự nghiệp công lập và cộng đồng doanh nghiệp - hợp tác xã.

Chị Tạ Bích Loan - người dân địa phương chủ khách sạn và chuỗi nhà hàng Hoa Đá Sa Pa tự hào giới thiệu, không gian văn hóa “Sa Pa – Tinh hoa hội tụ” nằm giữa trung tâm phường Sa Pa hôm nay gồm 5 gian trưng bày và trình diễn các sản phẩm văn hóa truyền thống của 5 dân tộc Dao đỏ, Mông, Tày, Xa Phó và Giáy. Đây là sản phẩm du lịch mới tái hiện sinh động đời sống văn hóa cộng đồng với nhà trình tường, nghề rèn, thêu thổ cẩm, đan lát, cùng các tiểu cảnh nghệ thuật theo mùa.

Trực tiếp và cảm nhận “một Tây Bắc thu nhỏ” sống động từng “chân tơ kẽ tóc”, chị Hạnh, du khách đến từ Hà Nội bày tỏ, điều đặc biệt ở tại 5 nếp nhà này là 10 nghệ nhân của 5 dân tộc anh em ăn ở thường trực để mang đến cho du khách những cảm giác chân thực nhất về đời sống hàng ngày của bà con. Các nghệ nhân và người dân tộc thiểu số trực tiếp sinh sống, lao động, kể chuyện văn hóa, thực hành nghề thủ công và biểu diễn nghệ thuật ngay tại không gian, trở thành chủ thể truyền tải giá trị văn hóa của chính cộng đồng mình.

Các nghệ nhân và người dân tộc thiểu số trực tiếp sinh sống, lao động, kể chuyện văn hóa, thực hành nghề thủ công và biểu diễn nghệ thuật ngay tại không gian, trở thành chủ thể truyền tải giá trị văn hóa của chính cộng đồng mình.

Nghệ nhân Hù Hi Vi (ở bản Nậm Sang, phường Sa Pa, tỉnh Lào Cai) cho biết, từ đàn ông đến đàn bà người Xa Phó chúng tôi đều giỏi làm nên những trang phục thêu tay cầu kỳ và các điệu múa truyền thống như múa khăn. Chiếc khăn Xa Phó vẫn được bày bán ngoài chợ phiên cho khách du lịch nhưng ít ai biết đến nguồn gốc nên qua nếp nhà, qua sinh hoạt hàng ngày chúng tôi muốn lan toả những nét đẹp của địa phương.

Không chỉ mang đến “thành phố trong sương” những trải nghiệm thú vị cho du khách, nghệ nhân Hù Hi Vi còn mang theo cháu gái Giàng Nhờ Vi cũng là vừa truyền nghề, vừa làm phong phú hình ảnh dân tộc Xa Phó để khách thập phương thêm hiểu rõ bản sắc dân tộc. Cách truyền nghề theo kiểu “cha truyền con nối” này cũng chính là cách bà con dân tộc vùng cao giữ gìn những vốn cổ truyền cho mai sau.

Tương tự, tại ngôi nhà người Dao đỏ, hai nghệ nhân đang hàng ngày sinh sống ăn ở cũng là 2 chị em Lý Mắn Mẩy và Lý Tá Mây (ở bản Tả Chải, phường Sa Pa, tỉnh Lào Cai). Đặc biệt ở chỗ, hai chị em Mẩy và Mây mới ngoài 20 tuổi nhưng đã là những “nghệ nhân trẻ” … Chị Lý Tá Mây cho biết, những thanh niên người Dao chúng tôi muốn mang đến cho du khách hiểu rõ đặc trưng trang phục thổ cẩm màu đỏ rực rỡ, kỹ thuật thêu thùa tinh xảo, cùng các lễ hội đặc sắc như lễ cấp sắc và nhảy lửa. Người Dao đỏ chúng tôi còn nổi tiếng với nghề chạm bạc, tắm thuốc lá rừng, và giữ gìn bản sắc qua trang phục, nếp sống gần gũi thiên nhiên… Tất cả đều được chúng tôi tái hiện sinh động lại mỗi ngày lưu trú nơi thành phố trong sương.

Định hướng phát triển bền vững

Được coi như “mẹ đẻ” của “bảo tàng sống”  về đời sống bà con dân tộc Lào Cai, bà Hoàng Thị Vượng, trước đây là Trưởng phòng Văn hóa, Thể thao và Du lịch thị xã Sa Pa. Từ ngày 1-7-2025, khi thực hiện việc xóa bỏ cấp huyện, thị xã, bà Vượng nghỉ chế độ theo Nghị định 178 và đứng ra thành lập Hợp tác xã Văn hóa Kết nối Cộng đồng Sa Pa và đầu tư xây dựng không gian văn hóa “Sa Pa - Tinh hoa hội tụ”. Không gian văn hóa này đã hoàn thành và chính thức ra mắt vào 31-12-2025. Qua một tháng đi vào hoạt động, theo thống kê “bảo tàng sống” đã thu hút hàng trăm lượt khách tham quan mỗi ngày.

Ông Phạm Tiến Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Sa Pa đánh giá,  không gian văn hóa “Sa Pa – Tinh hoa hội tụ” đánh dấu một công trình văn hóa đầu tiên được hình thành dưới mô hình hợp tác công – tư  trong lĩnh vực văn hóa – du lịch tại phường Sa Pa, với sự chung tay của chính quyền địa phương, đơn vị sự nghiệp công lập và cộng đồng doanh nghiệp – hợp tác xã.

Không gian văn hóa “Sa Pa tinh hoa hội tụ” gồm 5 gian trưng bày và trình diễn các sản phẩm văn hóa truyền thống của 5 dân tộc, gồm: Dao đỏ, Mông, Tày, Xa Phó và Giáy. Đây là sản phẩm du lịch mới được kỳ vọng góp phần hiện thực hóa mục tiêu đó. Không gian tái hiện sinh động đời sống văn hóa cộng đồng với nhà trình tường, nghề rèn, thêu thổ cẩm, đan lát, cùng các tiểu cảnh nghệ thuật theo mùa. Đây không chỉ là nơi bảo tồn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc mà còn tạo thêm sinh kế cho người dân, đồng thời mang đến cho du khách những trải nghiệm chân thực và giàu cảm xúc.

Tới Sa Pa, du khách không chỉ cảm nhận  nơi hội tụ vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ mà còn nhận ra kho tàng văn hóa đa dạng của các dân tộc Mông, Dao, Tày, Giáy, Xá Phỏ.

Điều này cũng được ông Lương Duy Doanh, đại diện Câu lạc bộ Lữ hành UNESSCO Hà Nội khẳng định, với một điểm du lịch thú vị không gian văn hóa “Sa Pa – Tinh hoa hội tụ” ví như một Tây Bắc thu nhỏ trong lòng đất trời Sa Pa sẽ càng làm sáng thêm thành phố trong sương  từ lâu được ví như “viên ngọc xanh của Tây Bắc”. Tới Sa Pa, du khách không chỉ cảm nhận  nơi hội tụ vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ mà còn nhận ra kho tàng văn hóa đa dạng của các dân tộc Mông, Dao, Tày, Giáy, Xá Phỏ. Những giá trị ấy đã tạo nên sức hút đặc biệt, đưa Sa Pa trở thành một trong những điểm đến du lịch hàng đầu của Việt Nam.

Về tương lai, theo bà Hoàng Thị Vượng, mỗi căn nhà sẽ được gắn mã QR để du khách hiểu thêm về những nét văn hoá cũng như địa danh nơi bà con dân tộc. Có thêm kiến thức về đời sống phong tục bà con như vậy hành trành về với các bản làng dù xa xôi, còn khó khăn sẽ càng thêm gần gũi, thân quen.

Không gian văn hóa “Sa Pa – Tinh hoa hội tụ” sẽ góp phần để du lịch tỉnh Lào Cai sẽ là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước năm 2026 và những năm tiếp theo.

Đặc biệt với việc xác lập 5 kỷ lục quốc gia về thuộc về các sản phẩm: Chum rượu Mỹ tửu to nhất, đẹp nhất; Nồi lẩu cá tầm to nhất; Mâm bánh phồng cá hồi to nhất; Mẹt chả cá hồi to nhất; Mẹt chả cá tầm to nhất… tại không gian văn hóa “Sa Pa – Tinh hoa hội tụ” sẽ góp phần để du lịch tỉnh Lào Cai sẽ là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước năm 2026 và những năm tiếp theo.

Theo UBND tỉnh Lào Cao, năm 2025, du lịch Sa Pa đã đạt những kết quả vượt bậc, đón hơn 4,3 triệu lượt khách, doanh thu đạt khoảng 19 nghìn tỷ đồng, vượt kế hoạch đề ra. Với những cách làm du lịch độc đáo, gắn kết và khơi dậy những nét văn hoá địa phương như từ không gian văn hóa “Sa Pa – Tinh hoa hội tụ” tiếp tục là động lực mạnh mẽ để địa phương nỗ lực hướng tới mục tiêu đến năm 2030 sẽ đón 12,2 triệu lượt khách, đạt doanh thu 57.000 tỉ đồng; xây dựng Sa Pa trở thành đô thị du lịch xanh, bản sắc, bền vững, thông minh và mang tầm quốc tế.