Giáo dục

Mắc mưu Thị Hến là đoạn trích thuộc vở tuồng nổi tiếng  “Ngao, Sò, Ốc, Hến”. Đây là vở tuồng trích dân gian không rõ tác giả rất nổi tiếng khắp Việt Nam. Khi soạn bài Mắc mưu Thị Hến, chúng ta có thể chia bố cục thành 3 phần:

Nội dung văn bản có thể tóm tắt như sau:

Đoạn trích Mắc mưu Thị Hến kể về sự việc ba nhân vật là Đề Hầu, huyện Trìa và Nghêu mắc mưu Thị Hến. Khi trời tối, Thị hẹn cả ba đến và từng người phải đi trốn. Khi đủ cả ba người trong nhà, Thị Hến bày mưu để Nghêu từ gầm giường bò ra trong lúc đó Đề Hầu chui ra từ thúng. Tất cả cùng xuất hiện một lúc và bị bẽ mặt.

Qua việc soạn bài Mắc mưu Thị Hến, có thể thấy tác giả dân gian muốn đề cao trí thông minh của người phụ nữ xưa. Thông qua đó, văn bản cũng phê phán, chỉ trích thói hư tật xấu, nết tham lam của những người chức cao vọng trọng thời phong kiến.

Sau đây là gợi ý trả lời cho các câu hỏi trong quá trình soạn bài Mắc mưu Thị Hến theo bộ sách Cánh Diều.

Câu hỏi (trang 69 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Dựa vào tóm tắt vở tuồng và bức ảnh minh họa trên đây, em đoán xem mưu kế của Thị Hến là gì?

Gợi ý trả lời:

Mưu kế của Thị Hến đó là dụ cả ba người là Nghêu, Huyện Trìa và Đề Hầu cùng lộ diện và bị một phen bẽ mặt.

Hình ảnh người phụ nữ thông minh hiện lên qua quá trình soạn bài Mắc mưu Thị Hến chi tiết

Câu 1 (trang 69 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Chú ý các chỉ dẫn sân khấu để xác định ngôn ngữ và hành động của mỗi nhân vật.

Gợi ý trả lời:

Câu 2 (trang 70 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Hình dung cử chỉ, điệu bộ, thái độ và hành động của Nghêu khi biết Đề Hầu đang gõ cửa nhà Thị Hến.

Gợi ý trả lời:

Nghêu khi nghe tiếng gõ của nhà Thị Hến của Đề Hầu thì không khỏi ngạc nhiên, hoảng loạn và tìm nơi ẩn náu.

Câu 3 (trang 70 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Đoán xem Thị Hến sẽ làm gì với Đề Hầu.

Gợi ý trả lời:

Trong quá trình soạn bài Mắc mưu Thị Hến, em đoán Thị Hến sẽ mời Đề Hầu vào nhà. Sau đó, Thị sẽ dùng những lời lẽ ngon ngọt hòng dụ ông ta mắc mưu. Bên cạnh đó, Thị Hến còn giả vờ hỏi về việc tu nhưng phá giới nhằm tạo hiềm khích giữa Đề Hầu và Nghêu.

Câu 4 (trang 71 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Đoán xem Nghêu cảm thấy như thế nào khi nghe lời phán của Đề Hầu.

Gợi ý trả lời:

Em cảm thấy rằng khi nghe lời phán của Đề Hầu, Nghêu sẽ cảm thấy hoang mang và run sợ.

Câu 5 (trang 71 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Hình dung gương mặt, cử chỉ, thái độ của Đề Hầu khi nghe tiếng quan huyện.

Gợi ý trả lời: :

Khi soạn bài Mắc mưu Thị Hến chi tiết, em cảm thấy Đề Hầu khi nghe thấy tiếng quan hiện sẽ tỏ vẻ ngạc nhiên, gương mặt đồng thời bị biến sắc, tâm trạng thì sợ hãi. Đề Hầu lo sợ bị phát hiện sẽ rắc rối lên hắn mới tìm chỗ trốn.

Thị Hến xuất hiện với hình ảnh người phụ nữ xinh đẹp, thông minh

Câu 6 (trang 73 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Chú ý hành động của Nghêu.

Gợi ý trả lời:

Một số hành động của Nghêu em tìm được qua quá trình soạn bài Mắc mưu Thị Hến:

Câu 7 (trang 73 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Chú ý hành động của Đề Hầu.

Gợi ý trả lời:

Hành động của Đề Hầu em nhận ra được trong quá trình soạn bài Mắc mưu Thị Hến gồm:

Câu 8 (trang 74 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Cả ba nhân vật đã ra khỏi nhà Thị Hến trong tâm trạng như thế nào?

Gợi ý trả lời:

Cả Nghêu, Đề Hầu và huyện Trìa đều ra khỏi nhà Thị Hến trong sự xấu hổ, bực tức, ăn năn. Ba gã đều hứa với lòng sẽ không bao giờ tham của lạ.

Phần sau khi đọc:

Câu 1 (trang 74 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Xác định bối cảnh (không gian, thời gian) và các nhân vật tham gia câu chuyện trong đoạn trích Mắc mưu Thị Hến. Hãy tóm tắt nội dung đoạn trích.

Gợi ý trả lời:

Sư Nghêu ghẹo Thị Hến làm khơi nguồn cho câu chuyện

Câu 2 (trang 74 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Phân tích một số yếu tố tạo ra tiếng cười trong đoạn trích: tình huống, ngôn ngữ và hành động của các nhân vật,...

Gợi ý trả lời:

Có thể nói, tác giả dân gian đã rất thành công trong việc dùng lời nói, hành động để gây cười.

Câu 3 (trang 74 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Chỉ ra và phân tích tác dụng của một số chỉ dẫn sân khấu có trong văn bản Mắc mưu Thị Hến.

Gợi ý trả lời:

Các chỉ dẫn sân khấu có trong văn bản em nhận ra khi soạn bài Mắc mưu Thị Hến: Tiếng Đề Hầu kêu cửa, trời trời, Nghêu chui xuống gầm phản, Đề Hầu vào, hứ, Huyện Trìa tới, chui choa, Đề Hầu trốn, Huyện Trìa vào, uầy, từ gần giường bò ra....

Những chỉ dẫn này đã góp phần giúp tác phẩm trở nên sinh động, mang đến tiếng cười sảng khoái và tạo độ hấp dẫn cho không khí tuồng. Bên cạnh đó, những chỉ dẫn này cũng phần nào giúp khắc họa rõ nét bản chất, cá tính từng nhân vật.

Câu 4 (trang 74 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Trong văn bản, tác giả dân gian đã thể hiện thái độ như thế nào đối với các nhân vật?

Gợi ý trả lời:

Sau khi soạn bài Mắc mưu Thị Hến, em nhận thấy tác giả dân gian đã thể hiện thái độ sau:

Nhìn chung, tác giả dân gian đã khắc họa rõ nét bức tranh làng quê thời phong kiến với những vấn đề nhức nhối gian đoạn suy tàn.

Tác phẩm lên án sự xấu xa của bọn cường quyền

Câu 5 (trang 74 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Em ấn tượng nhất với chi tiết, hình ảnh nào trong đoạn trích? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

Em ấn tượng nhất với chi tiết cuối cùng sau khi ba gã đàn ông rời khỏi nhà Thị Hến. Tất cả bỏ đi trong vẻ tức giận và ê chề chứng tỏ cho trí thông minh của người phụ nữ. Dù là người chân yếu tay mềm nhưng lại khiến cả ba người có chức, có quyền phải bẽ mặt trong sự khâm phục.

Câu 6 (trang 74 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Tiếng cười ở đoạn trích Mắc mưu Thị Hến còn có ý nghĩa với cuộc sống hôm nay không? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

Thông qua quá trình soạn bài Mắc mưu Thị Hến chi tiết, em nhận thấy tiếng cười trong văn bản này vẫn còn giữ nguyên giá trị với cuộc sống hiện đại. Đây không chỉ đơn thuần là tiếng cười giúp chúng ta cảm thấy thư giãn, sảng khoái tinh thần sau một ngày dài mệt nhọc mà tiếng cười này còn đọng lại những bài học thâm thúy khiến ta phải suy ngẫm.

Xem tuồng tức là thời khắc chúng ta đang tái hiện lại một bầu trời tuổi thơ, điều này đặc biệt có ý nghĩa với những ai lớn lên tại thôn quê Bắc Bộ. Xã hội ngày càng phát triển hiện đại với nhiều hình thức giải trí nhưng tiếng cười trong tuồng không bao giờ lỗi thời. Dù có xem bao nhiêu lần vẫn không khiến chúng ta mất đi sự háo hức hay bị nhàm chán bởi trong tuồng vừa có yếu tố truyền thống vừa chứa đựng những thông điệp phù hợp với cả hiện tại.

Câu hỏi 1: Lập sơ đồ tư duy hỗ trợ soạn bài Mắc mưu Thị Hến.

Gợi ý trả lời:

Mẫu sơ đồ tư duy với những ý chính về bố cục, giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm sẽ giúp bạn soạn bài Mắc mưu Thị Hến cũng như ôn tập dễ dàng hơn.

Sơ đồ tư duy về tác phẩm Mắc mưu Thị Hến

Câu 2: Lập dàn ý cho đề bài: “Phân tích nhân vật Thị Hến trong văn bản Mắc mưu Thị Hến”.

Gợi ý trả lời:

Mở bài:

Giới thiệu khái quát về vở tuồng, nội dung đoạn trích và tuyến nhân vật.

Thân bài:

a. Phân tích nhân vật Thị Hến:

b. Đánh giá về nhân vật:

Kết bài:

Khẳng định giá trị của nhân vật với nội dung của đoạn trích.

Thông qua quá trình soạn bài Mắc mưu Thị Hến, có thể thấy tác giả dân gian đã thành công khắc họa hình ảnh người phụ nữ thông minh, sắc sảo. Bên cạnh đó, tác phẩm cũng là lời tố cáo sự xấu xa, tham lam của một số bộ phận thời phong kiến.