Câu chuyện Đại sứ

Trước bối cảnh băng tan nhanh do biến đổi khí hậu, các tuyến hàng hải mới mở ra và cạnh tranh địa - chính trị gia tăng, NATO đã liên tục đẩy mạnh hiện diện quân sự, làm dấy lên lo ngại về một cuộc "phong tỏa mềm" tại khu vực Bắc Cực.

Bắc Cực: từ vùng ngoại biên đến trung tâm chiến lược

Sự ấm lên toàn cầu khiến lớp băng vĩnh cửu tan chảy với tốc độ kỷ lục, mở ra các tuyến đường biển như Tuyến đường Biển Phương Bắc và Tuyến Tây Bắc.

Những tuyến này có thể rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển giữa châu Âu và châu Á, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận các nguồn tài nguyên khổng lồ gồm dầu khí, khí đốt và khoáng sản hiếm.

Theo nhiều ước tính quốc tế, Bắc Cực có thể chứa tới 13% trữ lượng dầu và 30% trữ lượng khí đốt chưa được khai thác của thế giới.

Chính những yếu tố đó đã biến Bắc Cực từ một "vùng đệm tự nhiên" thành không gian cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, đặc biệt là giữa NATO và Nga.

NATO mở rộng hiện diện quân sự

Trong thập niên qua, NATO đã gia tăng rõ rệt các hoạt động quân sự tại khu vực Bắc Cực và cận Bắc Cực. Các cuộc tập trận quy mô lớn với sự tham gia của nhiều quốc gia thành viên được tổ chức thường xuyên hơn, tập trung vào tác chiến trong điều kiện băng giá, phòng thủ không gian biển và bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược.

Việc Phần Lan gia nhập NATO năm 2023 và Thụy Điển hoàn tất tiến trình gia nhập sau đó đã làm thay đổi đáng kể cán cân an ninh tại Bắc Âu.

Với hai quốc gia này, NATO gần như bao trọn toàn bộ vành đai phía tây và bắc của Nga, tạo nên một "vòng cung chiến lược" kéo dài từ Bắc Đại Tây Dương tới sát Bắc Băng Dương.

Ngoài ra, Mỹ tăng cường triển khai máy bay ném bom chiến lược, tàu ngầm hạt nhân và hệ thống radar cảnh báo sớm tại Alaska, Greenland và Na Uy.

Canada cũng đầu tư mạnh vào hạm đội tàu tuần tra Bắc Cực, nâng cấp cơ sở hạ tầng quân sự ở vùng cực bắc.

Nato đang tăng cường sự hiện diện tại nhiều khu vực chiến lược

Mục tiêu "phong tỏa" và kiểm soát tuyến hàng hải

Dù NATO khẳng định các động thái này mang tính "phòng thủ" và nhằm bảo đảm tự do hàng hải, nhiều nhà phân tích cho rằng liên minh quân sự này đang hướng tới khả năng kiểm soát, thậm chí phong tỏa các tuyến đường chiến lược tại Bắc Cực trong trường hợp xung đột.

Việc thiết lập mạng lưới căn cứ, radar và lực lượng phản ứng nhanh cho phép NATO giám sát chặt chẽ hoạt động quân sự của Nga, đặc biệt là hạm đội phương Bắc - lực lượng nòng cốt trong năng lực răn đe hạt nhân trên biển của Moscow.

Trong kịch bản căng thẳng leo thang, khả năng hạn chế quyền tiếp cận của Nga ra Bắc Đại Tây Dương được xem là một đòn bẩy chiến lược quan trọng.

Phản ứng của Nga và nguy cơ chạy đua vũ trang

Trước sức ép ngày càng lớn, Nga không đứng ngoài cuộc. Moscow đã tái kích hoạt và xây dựng mới hàng loạt căn cứ quân sự thời Liên Xô tại Bắc Cực, triển khai hệ thống phòng không, tên lửa bờ biển và tăng cường tuần tra của tàu ngầm hạt nhân.

Nga coi Bắc Cực là khu vực lợi ích cốt lõi, vừa về an ninh quốc gia, vừa về kinh tế.

Sự đối đầu này làm dấy lên nguy cơ chạy đua vũ trang trong một khu vực vốn mong manh về môi trường.

Các chuyên gia cảnh báo rằng chỉ một sự cố quân sự nhỏ trong điều kiện khắc nghiệt của Bắc Cực cũng có thể dẫn tới leo thang ngoài tầm kiểm soát.

Hệ lụy toàn cầu

Việc NATO tăng cường quân sự tại Bắc Cực không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ với Nga mà còn tác động tới trật tự an ninh toàn cầu.

Bắc Cực đang trở thành một mắt xích quan trọng trong cạnh tranh chiến lược giữa các khối quyền lực lớn, nơi lợi ích kinh tế, quân sự và môi trường đan xen phức tạp.

Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến kêu gọi khôi phục đối thoại và các cơ chế hợp tác khu vực, nhằm ngăn chặn Bắc Cực biến thành "chiến trường mới" của thế kỷ XXI.

Tuy nhiên, khi lòng tin chiến lược suy giảm và cạnh tranh quyền lực gia tăng, con đường hướng tới một Bắc Cực hòa bình, ổn định dường như ngày càng trở nên khó khăn.