Câu chuyện Đại sứ

Trật tự thế giới vốn đã mong manh sau đại dịch COVID-19 nay tiếp tục bị thử thách bởi xung đột địa chính trị kéo dài, cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, khủng hoảng kinh tế - năng lượng, cùng những vấn đề phi truyền thống ngày càng gay gắt như biến đổi khí hậu, an ninh mạng và di cư toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi lớn được đặt ra là: trật tự thế giới sẽ đi về đâu, và các quốc gia cần thích ứng như thế nào trước một tương lai nhiều bất định?

Cạnh tranh chiến lược gia tăng, thế giới phân mảnh rõ nét

Một trong những đặc điểm nổi bật của trật tự thế giới hiện nay là sự gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Quan hệ giữa các cường quốc, đặc biệt là giữa Mỹ và Trung Quốc, tiếp tục là trục chính chi phối cục diện toàn cầu. Cạnh tranh không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế - thương mại, mà còn mở rộng sang công nghệ, quân sự, ảnh hưởng địa chính trị và mô hình phát triển.

Xung đột Nga - Ukraine kéo dài sang năm thứ ba vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, tiếp tục làm xói mòn lòng tin chiến lược và thúc đẩy xu hướng đối đầu giữa các khối. Các lệnh trừng phạt, biện pháp trả đũa và chạy đua vũ trang khiến thế giới ngày càng phân mảnh, làm suy yếu vai trò của các cơ chế hợp tác đa phương vốn được xây dựng sau Chiến tranh Lạnh.

Trong bối cảnh đó, khái niệm "đa cực" ngày càng được nhắc đến nhiều hơn, song đi kèm với nó là nguy cơ "đa khủng hoảng", khi các trung tâm quyền lực theo đuổi lợi ích riêng, thiếu sự đồng thuận cần thiết để giải quyết các vấn đề toàn cầu.

Trật tự toàn cầu có nhiều thay đổi trong năm 2026

Kinh tế toàn cầu phục hồi chậm, rủi ro chồng chất

Năm mới mở ra với triển vọng kinh tế toàn cầu còn nhiều gam màu xám. Dù lạm phát tại một số nền kinh tế lớn đã hạ nhiệt, nhưng tăng trưởng vẫn ở mức thấp, nợ công gia tăng và nguy cơ suy thoái cục bộ vẫn hiện hữu.

Chính sách tiền tệ thắt chặt kéo dài tại các nước phát triển tiếp tục gây áp lực lên các nền kinh tế đang phát triển, làm gia tăng chênh lệch giàu nghèo và bất ổn xã hội.

Khủng hoảng chuỗi cung ứng tuy đã giảm bớt so với giai đoạn cao điểm nhưng chưa thực sự ổn định. Xu hướng "phi toàn cầu hóa" hay "tái cấu trúc chuỗi cung ứng" theo hướng ưu tiên an ninh và lợi ích quốc gia đang làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của nền kinh tế thế giới. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các quốc gia phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu và dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Biến đổi khí hậu và các thách thức phi truyền thống

Bên cạnh các vấn đề truyền thống, thế giới năm mới còn phải đối mặt với những thách thức phi truyền thống ngày càng nghiêm trọng. Biến đổi khí hậu tiếp tục là mối đe dọa hiện hữu, với các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện dày đặc hơn, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản.

Mặc dù cộng đồng quốc tế đã có nhiều cam kết mạnh mẽ về giảm phát thải và chuyển đổi năng lượng xanh, song khoảng cách giữa cam kết và hành động thực tế vẫn còn rất lớn.

An ninh mạng cũng trở thành một mặt trận mới trong cạnh tranh và xung đột toàn cầu.Các cuộc tấn công mạng, chiến dịch thông tin sai lệch và can thiệp vào hệ thống hạ tầng trọng yếu không chỉ gây tổn thất kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia của nhiều nước.

Ngoài ra, vấn đề di cư, khủng hoảng nhân đạo và dịch bệnh tiềm ẩn tiếp tục là những bài toán khó, đòi hi sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia, thay vì cách tiếp cận đơn lẻ hay khép kín.

Vai trò của các thể chế đa phương trước thử thách

Trong một thế giới đầy biến động, vai trò của các thể chế đa phương như Liên Hợp Quốc, WTO, IMF hay các cơ chế khu vực đang đứng trước phép thử lớn. Sự chia rẽ lợi ích và thiếu đồng thuận khiến nhiều cơ chế hoạt động kém hiệu quả, thậm chí bị tê liệt trong việc đưa ra các quyết sách quan trọng.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết các vấn đề toàn cầu. Năm mới vì thế được xem là thời điểm quan trọng để cộng đồng quốc tế nhìn lại, cải cách và làm mới các cơ chế hợp tác, nhằm đáp ứng tốt hơn những thách thức của thời đại.

Cơ hội trong thách thức

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, trật tự thế giới trong năm mới vẫn ẩn chứa những cơ hội đáng kể. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo và kinh tế số, mở ra những hướng đi mới cho tăng trưởng bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Đối với các quốc gia đang phát triển và tầm trung, bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cũng tạo ra không gian để đa dạng hóa quan hệ, nâng cao vị thế và vai trò trên trường quốc tế, nếu biết tận dụng linh hoạt và khôn khéo.

Năm mới mở ra trong bối cảnh trật tự thế giới đang đứng trước hàng loạt thách thức mới, đan xen giữa rủi ro và cơ hội. Một thế giới phân mảnh, nhiều bất định đòi hỏi các quốc gia phải có tầm nhìn dài hạn, chính sách linh hoạt và tinh thần hợp tác cao hơn bao giờ hết.

Chỉ khi đặt lợi ích chung của nhân loại lên trên những toan tính cục bộ, cộng đồng quốc tế mới có thể hướng tới một trật tự thế giới ổn định, công bằng và bền vững hơn trong tương lai.