Câu chuyện Đại sứ

(Ảnh: báo Thanh Niên)

Sự hội tụ của các dòng chảy chiến lược

Thế giới đang chứng kiến một cuộc dịch chuyển chưa từng có trong lịch sử công nghiệp điện tử. Chiến lược "China Plus One" (Trung Quốc + 1) không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn để đảm bảo tính bền vững của chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một "điểm đến an toàn", nơi hội tụ các dòng vốn FDI chất lượng cao từ khu vực Đông Bắc Á - trung tâm sản xuất bán dẫn lớn nhất hành tinh.

Với vị thế là quốc gia duy nhất trong khu vực có quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với cả Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ, Việt Nam đang tận dụng "thời điểm vàng" để chuyển mình từ một trung tâm lắp ráp giá trị thấp sang một mắt xích quan trọng trong thiết kế, đóng gói và kiểm thử vi mạch.

Hàn Quốc: Dẫn dắt phân khúc hậu cần tiên tiến (OSAT)

Mối quan hệ giữa Việt Nam - Hàn Quốc đã bước sang một chương mới khi các tập đoàn công nghệ hàng đầu xứ sở Kim Chi không chỉ dừng lại ở lắp ráp điện thoại mà đã tiến sâu vào "lõi" của ngành bán dẫn.

Hana Micron, đối tác chiến lược của Samsung và SK Hynix, đã khẳng định niềm tin vào Việt Nam bằng kế hoạch rót thêm vốn, đưa tổng đầu tư lên hơn 1 tỷ USD vào năm 2025. Nhà máy Hana Micron Vina 2 tại Bắc Giang là dự án bán dẫn đầu tiên quy mô lớn tại miền Bắc, chuyên trách các quy trình từ sản xuất chất nền, đóng gói chip lật (flip-chip) đến kiểm thử.

Bên cạnh đó, sự hiện diện của Amkor Technology với dự án 1,6 tỷ USD tại Bắc Ninh - biến nhà máy tại Khu công nghiệp Yên Phong II-C, Bắc Ninh thành trung tâm sản xuất bán dẫn lớn nhất của tập đoàn - là minh chứng cho năng lực của Việt Nam trong việc tiếp nhận công nghệ đóng gói tiên tiến.

Hàn Quốc hiện là đối tác dẫn đầu về số lượt điều chỉnh vốn, cho thấy sự cam kết dài hạn và niềm tin vững chắc vào môi trường đầu tư nội địa.

Nhà máy Hana Micron (Hàn Quốc) tại Bắc Giang (Ảnh: Hana Micron Vina)

Đài Loan: Liên minh thiết kế và đào tạo nhân tài

Đài Loan, nơi nắm giữ 92% năng lực sản xuất chip ở các tiến trình tiên tiến nhất thế giới, đang coi Việt Nam là đối tác tiềm năng trong chính sách "Digital New Southbound".

Sự hiện diện của các "ông lớn" thiết kế ASIC không chỉ có Foxconn (Hon Hai) - đang mở rộng sản xuất bảng mạch tích hợp tại Bắc Giang với dự án 80 triệu USD thông qua công ty con Shunsin Technology mà nhiều công ty thiết kế hàng đầu Đài Loan cũng đã đổ bộ trên mảnh đất chữ S. Hai ông lớn là Global Unichip Corp (GUC) và Faraday Technology đã thiết lập các trung tâm R&D tại TP.HCM để phát triển các loại chip chuyên dụng cho AI và HPC.

Sự hợp tác này còn mang tính bền vững thông qua giáo dục. Chương trình thạc sĩ liên kết "1+1" giữa Đại học Quốc gia Dương Minh Giao Thông (NYCU) và Đại học Quốc gia Hà Nội đã bắt đầu cung cấp lứa kỹ sư đầu tiên đạt chuẩn quốc tế, giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực cho các doanh nghiệp Đài Loan tại Việt Nam.

Nhà máy F07 - Foxconn tại Bắc Giang (Ảnh: Foxconn)

Nhật Bản: Đối tác chiến lược về vật liệu và thiết bị

Nếu Hàn Quốc có thể mạnh về đóng gói, Đài Loan mạnh về thiết kế, thì Nhật Bản lại nắm giữ "chìa khóa" về thiết bị sản xuất và vật liệu bán dẫn (chemicals, wafers).

Hiện thực hóa các cam kết công nghệ cao, trong năm 2024 và đầu năm 2025, quan hệ hợp tác bán dẫn Việt - Nhật đã đạt được những bước tiến thực chất. Hội nghị bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản lần thứ nhất (VJSS 2025) tại Osaka đã ký kết hàng loạt MOU về chuyển giao công nghệ và nghiên cứu chung.

Các doanh nghiệp Nhật Bản như Renesas, Hitachi và Toshiba đang vận hành các trung tâm thiết kế chip nhúng tại Đà Nẵng và Hà Nội, góp phần đào tạo đội ngũ 7.000 kỹ sư thiết kế của Việt Nam. Ngoài ra, Nhật Bản cũng là đối tác tiềm năng trong việc khai thác đất hiếm – nguồn tài nguyên chiến lược mà Việt Nam sở hữu trữ lượng lớn thứ hai thế giới (3,5 triệu tấn).

Hội nghị Bán dẫn Bán dẫn Việt – Nhật lần thứ nhất tại Nhật Bản (Ảnh: VOV)

Trung Quốc: Làn sóng đầu tư mới vào công nghiệp hỗ trợ

Trung Quốc tiếp tục khẳng định vị thế là đối tác dẫn đầu về số dự án FDI mới tại Việt Nam, chiếm hơn 30% trong tổng số dự án cấp phép mới vào năm 2024.

Sự trỗi dậy của các tập đoàn phụ trợ bán dẫn như Goertek đang biến Việt Nam thành trung tâm sản xuất quan trọng trong chiến lược toàn cầu. 

Với tổng vốn đầu tư hơn 1,3 tỷ USD tại Bắc Ninh và 500 triệu USD tại Nghệ An, Goertek không chỉ sản xuất linh kiện cho Apple mà còn mở rộng sang các thiết bị thông minh và linh kiện cấu trúc chính xác cho ngành bán dẫn.

Bên cạnh đó sự hiện diện của BYD, BOE và các doanh nghiệp hỗ trợ Trung Quốc đang tạo ra một hệ sinh thái sản xuất khép kín, giúp các doanh nghiệp đa quốc gia tại Việt Nam giảm chi phí logistics và tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Công ty Goertek Vina tại Bắc Ninh (Ảnh: Goertek)

Chiến lược "C = SET + 1": Bản sắc riêng của Việt Nam

Để đón nhận dòng vốn khổng lồ này, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050 (Quyết định 1018/QĐ-TTg) với công thức đột phá C = SET + 1 trong đó:

• Chip (C): Mục tiêu làm chủ công nghệ và tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

• Specialized (S): Tập trung vào chip chuyên dụng (ASIC) cho AI, IoT – hướng đi thực dụng để tối ưu hóa nguồn lực.

• Electronics (E): Phát triển bán dẫn gắn liền với công nghiệp điện tử hiện có.

• Talent (T): Đào tạo 50.000 kỹ sư vào năm 2030 để trở thành trung tâm nhân lực toàn cầu.

• +1 (Vietnam): Định vị Việt Nam là điểm dừng chân an toàn, đa dạng hóa nguồn cung toàn cầu.

Mối quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và các quốc gia Đông Bắc Á trong chuỗi cung ứng bán dẫn là một sự "cộng sinh" tất yếu. Việt Nam cung cấp không gian tăng trưởng, nguồn nhân lực trẻ và tài nguyên chiến lược; ngược lại, các đối tác Đông Bắc Á mang đến dòng vốn, công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu.

Tương lai của ngành bán dẫn Việt Nam không chỉ nằm ở số lượng nhà máy, mà còn ở khả năng giải quyết các nút thắt về hạ tầng năng lượng xanh và bảo vệ môi trường trong khai thác tài nguyên chiến lược như đất hiếm. 

Quan hệ hữu nghị và hợp tác kinh tế sâu rộng với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên và vùng lãnh thổ Đài Loan sẽ tiếp tục là bệ phóng quan trọng.

Sự chuyển mình của Việt Nam từ một "công xưởng lắp ráp" thành một "trung tâm tri thức" bán dẫn sẽ phụ thuộc vào khả năng hiện thực hóa các cam kết chiến lược. 

Trong cuộc đua này, sự kiên định với mục tiêu nội lực và sự linh hoạt trong hợp tác quốc tế sẽ là chìa khóa để Việt Nam không chỉ là một điểm "+1", mà trở thành một mắt xích trung tâm, bền vững của chuỗi cung ứng toàn cầu.