Toàn cảnh nước mỹ

Những tuyên bố cứng rắn từ Iran, đi kèm với các cuộc tấn công thực tế nhằm vào các cơ sở dầu khí, cho thấy nguy cơ không còn là giả định xa vời mà đã hiện hữu ở mức đáng báo động.

Leo thang nguy hiểm từ lời đe dọa đến hành động

Chỉ trong vài ngày gần đây, Iran đã phát đi thông điệp mạnh mẽ rằng họ có thể "phá hủy không thể đảo ngược" hạ tầng trọng yếu trong khu vực nếu bị tấn công vào các cơ sở năng lượng trong nước.

Lời cảnh báo này không xuất hiện đơn lẻ, mà nằm trong chuỗi phản ứng ăn miếng trả miếng giữa Tehran và Washington, sau khi Mỹ dọa "xóa sổ" các nhà máy điện của Iran nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz.

Không dừng lại ở lời nói, các cuộc tấn công đã thực sự diễn ra.

Israel đã đánh vào mỏ khí South Pars - nguồn cung khí đốt lớn nhất của Iran - khiến khoảng 12% sản lượng khí của nước này bị ảnh hưởng.

Đáp trả, Iran tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở năng lượng tại vùng Vịnh, bao gồm Qatar, UAE và Saudi Arabia.

Điều này cho thấy một thực tế: chiến tranh đã mở rộng sang "mặt trận năng lượng", nơi các cơ sở dầu khí, điện lực và thậm chí cả nhà máy khử mặn trở thành mục tiêu chiến lược.

Hormuz - "van năng lượng" của thế giới trong tầm ngắm

Tâm điểm của khủng hoảng là eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ toàn cầu.

Việc Iran phong tỏa khu vực này đã khiến lưu lượng tàu chở dầu giảm gần như về 0 và gây ra cú sốc năng lượng lớn nhất kể từ thập niên 1970. 

Iran thậm chí tuyên bố sẵn sàng đóng hoàn toàn eo biển nếu bị tấn công thêm, đồng thời coi các cơ sở năng lượng ở các quốc gia có liên minh với Mỹ là "mục tiêu hợp pháp”.

Điều này mở ra nguy cơ xung đột lan rộng ra toàn bộ hệ thống xuất khẩu năng lượng của Trung Đông, từ các mỏ dầu Saudi Arabia đến các trung tâm LNG của Qatar.

Một khi Hormuz bị tê liệt dài hạn, không chỉ khu vực mà toàn bộ nền kinh tế thế giới sẽ chịu tác động dây chuyền: giá dầu tăng vọt, chuỗi cung ứng gián đoạn và nguy cơ suy thoái toàn cầu.

Iran có thể phải dùng đến chiêu bài tấn công hạ tầng năng lượng của Trung đông

Hạ tầng năng lượng: dễ tổn thương nhưng khó bị "xóa sổ"

Dù mức độ đe dọa rất cao, các chuyên gia cho rằng việc "xóa sổ hoàn toàn" hạ tầng năng lượng Trung Đông là kịch bản cực đoan và khó xảy ra trong thực tế.

Thứ nhất, hệ thống năng lượng trong khu vực có tính phân tán và dự phòng cao.

Các quốc gia vùng Vịnh đã đầu tư mạnh vào bảo vệ cơ sở hạ tầng sau nhiều thập kỷ đối mặt với xung đột. Ngay cả khi một số nhà máy lọc dầu hoặc mỏ khí bị đánh trúng, các tuyến thay thế và kho dự trữ chiến lược vẫn có thể duy trì nguồn cung ở mức nhất định.

Thứ hai, các bên tham chiến đều có "lằn ranh đỏ".

Việc tấn công toàn diện vào hạ tầng năng lượng có thể dẫn tới hậu quả không kiểm soát, bao gồm khủng hoảng kinh tế toàn cầu và áp lực quốc tế buộc phải xuống thang.

Thực tế, trong một số chiến dịch trước đó, Mỹ đã tránh đánh trực diện vào cơ sở dầu khí của Iran dù có khả năng làm vậy.

Thứ ba, các đòn tấn công hiện nay chủ yếu mang tính "làm gián đoạn" hơn là "hủy diệt hoàn toàn".

Việc đánh vào South Pars hay các cơ sở LNG khiến sản lượng giảm, giá tăng, nhưng không làm hệ thống sụp đổ hoàn toàn.

Nguy cơ thực sự: tê liệt từng phần và kéo dài

Điều đáng lo ngại nhất không phải là sự "xóa sổ tức thì" mà là kịch bản "tê liệt từng phần kéo dài".

Các cuộc tấn công lặp đi lặp lại vào nhiều điểm nút - từ mỏ dầu, nhà máy điện đến cả cơ sở nước sạch - có thể khiến hệ thống năng lượng khu vực rơi vào trạng thái bất ổn liên tục.

Trong bối cảnh đó, chỉ cần một số mắt xích quan trọng bị phá hủy hoặc gián đoạn, toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu có thể bị ảnh hưởng.

Việc Qatar phải tạm dừng sản xuất LNG - chiếm khoảng 20% nguồn cung toàn cầu - đã là một tín hiệu rõ ràng.

Hạ tầng năng lượng Trung Đông hiện đang đứng trước rủi ro lớn chưa từng có trong nhiều thập kỷ.

Iran có đủ năng lực gây thiệt hại nghiêm trọng và lan rộng, đặc biệt thông qua chiến lược tấn công bất đối xứng và đòn trả đũa khu vực.

Tuy nhiên, khả năng "xóa sổ hoàn toàn" là thấp.

Thay vào đó, thế giới đang đối mặt với một kịch bản nguy hiểm hơn: sự gián đoạn kéo dài, leo thang từng bước và không có điểm dừng rõ ràng. Trong cuộc chơi này, năng lượng không chỉ là mục tiêu - mà còn là vũ khí chiến lược có thể định hình cục diện địa chính trị toàn cầu trong thời gian tới.