Giáo dục

Chủ tịch UBND xã, phường: Trách nhiệm quản lý không dừng ở ký duyệt, mà phải đến thực tế

Thực tế tại các trường học và quy trình triển khai bữa ăn học đường  hiện nay có thể thấy đã có một chuỗi kiểm soát nhiều tầng nhưng không phát hiện kịp thời cho thấy rủi ro không nằm ở quy định, mà ở việc thực thi.

Đặc biệt, tại cấp cơ sở – nơi trực tiếp liên quan đến việc rà soát, công bố hoặc hướng dẫn lựa chọn đơn vị cung ứng thực phẩm – trách nhiệm không thể dừng ở thủ tục hành chính. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền địa phương khi hệ thống không thực hiện được chức năng bảo vệ trẻ em.

Theo Luật An toàn thực phẩm 2010, Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên địa bàn. Quy định này không chỉ dừng ở việc ban hành văn bản, mà bao gồm cả kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Tại Hà Nội và nhiều địa phương, Ủy ban nhân dân cấp xã, phường đã ban hành hoặc công khai danh sách các đơn vị cung ứng thực phẩm cho trường học trên địa bàn, nhằm tạo cơ sở cho các cơ sở giáo dục lựa chọn. Đây là một bước quản lý cần thiết, nhưng đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm đi kèm: danh sách không thể chỉ “đúng quy trình”, mà phải phản ánh đúng mức độ an toàn thực tế.

Từ các vụ việc đã được cơ quan chức năng phát hiện và xử lý cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở sự buông lỏng mà còn nằm ở chỗ, trong nhiều trường hợp, việc rà soát và công bố danh sách dừng lại ở hồ sơ pháp lý do doanh nghiệp cung cấp.

Khi thiếu cơ chế giám sát thực chất đối với nguồn hàng và chuỗi cung ứng, danh sách này có nguy cơ trở thành “lối đi hợp lệ” cho thực phẩm không an toàn.

Để thực phẩm bẩn lọt vào bếp ăn của học trò là có tội với nhân dân. Ảnh: thực phẩm bẩn Cường Phát bị phát hiện

Vụ việc gần 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh bị phát hiện đã cho thấy rõ điều đó. Theo phản ánh của báo chí, số lượng lớn thịt bệnh đã được thu gom, giết mổ và đưa ra thị trường trong thời gian dài, trong đó có nguồn đi vào bếp ăn trường học.

Quy mô và thời gian kéo dài của vụ việc cho thấy rủi ro không thể chỉ xuất hiện ở một điểm, mà đã đi qua nhiều khâu kiểm soát.

Trong cơ chế quản lý hiện hành, cấp xã, phường là nơi gần nhất với hoạt động cung ứng trên địa bàn.

Vì vậy, Chủ tịch UBND xã, phường không thể chỉ chịu trách nhiệm về mặt thủ tục, mà phải là người chịu trách nhiệm đôn đốc, kiểm tra và giám sát thực chất hoạt động cung ứng thực phẩm.

Khi thực phẩm không an toàn vẫn được đưa vào trường học, trách nhiệm quản lý tại cấp cơ sở không thể được bỏ qua.

Trách nhiệm phải được xác định đến cùng

Một thực tế cần được làm rõ: thực phẩm vào trường học không phải là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục hay một đơn vị cụ thể.

Theo Luật Trẻ em 2016, bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình và toàn xã hội. Điều này đồng nghĩa: khi trẻ em bị đặt vào nguy cơ từ thực phẩm không an toàn trong trường học, không thể nói trách nhiệm chỉ thuộc về đơn vị cung ứng hoặc nhà trường.

Câu hỏi cần được đặt ra là: các cơ quan bảo vệ trẻ em đã ở đâu trong chuỗi này khi rủi ro không được phát hiện kịp thời?

Việc nhiều địa phương – trong đó có Hà Nội – triển khai hỗ trợ bữa ăn cho học sinh là một chủ trương mang tính nhân văn, nhằm bảo đảm dinh dưỡng và giảm gánh nặng cho gia đình.

Tuy nhiên, chính sách này chỉ đạt được ý nghĩa khi đi kèm với cơ chế kiểm soát đủ mạnh.

Nếu khâu thực hiện bị buông lỏng, hoặc nếu chuỗi cung ứng bị lợi dụng để đưa thực phẩm không an toàn vào trường học, thì không chỉ mục tiêu chính sách bị méo mó, mà còn tạo ra rủi ro trực tiếp cho trẻ em.

Nguồn lực được sử dụng trong bữa ăn học đường – từ ngân sách nhà nước, tiền thuế của người dân đến đóng góp của phụ huynh – không thể trở thành kẽ hở để trục lợi.

Những gì đã xảy ra cho thấy một nguy cơ lớn hơn: sau mỗi sự cố, trách nhiệm có xu hướng bị phân tán – mỗi bên chịu một phần, nhưng không bên nào chịu đến cùng.

Điều này không phù hợp với bản chất của quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến trẻ em.

Bữa ăn học đường phải là bữa ăn an toàn cho trẻ nhỏ khi đến trường. ẢNh minh họa: Báo Đồng Nai

Trong trường hợp thực phẩm không an toàn được đưa vào trường học, trách nhiệm phải được xác định rõ theo từng khâu. Trong đó,doanh nghiệp chịu trách nhiệm về nguồn hàng; cơ quan quản lý chịu trách nhiệm về giám sát; chính quyền địa phương chịu trách nhiệm về quản lý trên địa bàn

Trong đó, vai trò của Chủ tịch UBND xã, phường phải được nhìn nhận đúng với tính chất là người đứng đầu – chịu trách nhiệm khi việc quản lý không đến được thực tế.

Không thể tồn tại tình trạng doanh nghiệp sai phạm bị xử lý, trong khi cơ chế quản lý để xảy ra sai phạm lại không bị đánh giá đầy đủ.

Bữa ăn học đường không cho phép tồn tại “khoảng trống trách nhiệm”.

Và trong một hệ thống đã được phân cấp rõ, trách nhiệm đó phải được gọi tên cụ thể, đến đúng vị trí chịu trách nhiệm trực tiếp, không thể dừng ở khái niệm chung về tập thể.

Vấn đề này cũng đã và đang làm nóng nghị trường. theo đó, sáng 10/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về các báo cáo kinh tế - xã hội, trong đó vấn đề an toàn thực phẩm học đường tiếp tục được đặt ra với mức độ quan tâm cao.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn TP Đà Nẵng) nhấn mạnh đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe trẻ em và chất lượng nguồn nhân lực tương lai. Theo ông, hệ thống pháp luật hiện hành đã tương đối đầy đủ, từ Luật An toàn thực phẩm 2010 đến các văn bản hướng dẫn của Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tuy nhiên, thực tế vẫn phát sinh nhiều vụ việc nghiêm trọng.

Dẫn chứng vụ gần 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh được đưa vào bếp ăn trường học tại Hà Nội, đại biểu đặt vấn đề: “Quy trình có, giấy tờ có, nhưng vì sao thực phẩm bẩn vẫn vào được trường học?”.

Từ thực tiễn đó, ông cho rằng cần thực hiện đồng bộ ba khâu: nguồn sạch, giám sát chặt và minh bạch thông tin. Trong đó, “nguồn sạch” là trách nhiệm của cơ quan nhà nước; giám sát cần sự tham gia của phụ huynh và cộng đồng; còn minh bạch phải trở thành nguyên tắc bắt buộc.

Theo đại biểu, phụ huynh phải có quyền biết con mình ăn gì mỗi ngày. Nhà trường cần công khai nguồn thực phẩm, đơn vị cung cấp và thực đơn cụ thể, tạo điều kiện để xã hội cùng giám sát. Ông dẫn ví dụ việc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ đã yêu cầu các trường công khai thông tin bữa ăn, nguồn nguyên liệu để phụ huynh theo dõi.

Đại biểu Nguyễn Hải Long nhấn mạnh, không có cơ chế giám sát nào hiệu quả hơn sự tham gia của hàng triệu phụ huynh. Nếu bữa ăn không được bảo đảm, nền tảng sức khỏe của thế hệ tương lai sẽ bị ảnh hưởng, kéo theo hệ lụy đối với mục tiêu phát triển đất nước.

Cùng quan điểm, trước đó tại phiên thảo luận ngày 9/4, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa (đoàn TP Hải Phòng) đề nghị tăng cường kiểm soát nguồn gốc thực phẩm và nâng tiêu chuẩn đối với thực phẩm cung cấp cho trường học. Bà nhấn mạnh, trẻ em là nhóm đặc biệt nhạy cảm, nếu không quản lý chặt chẽ, lâu dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thể chất và tầm vóc của thế hệ tương lai.

Từ các ý kiến tại Quốc hội, vấn đề an toàn thực phẩm học đường được xác định không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành giáo dục hay y tế, mà là vấn đề mang tính chiến lược quốc gia, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Chính phủ, các bộ, ngành và chính quyền địa phương, với yêu cầu rõ ràng: nguồn sạch – giám sát chặt – minh bạch thông tin.