Câu chuyện Đại sứ

Giao tranh không chỉ đơn thuần là các đụng độ nhỏ lẻ, mà đã leo thang thành các cuộc tấn công bằng vũ khí hạng nặng, pháo, tên lửa, trực thăng chiến đấu và không kích mục tiêu đối phương, kéo theo thương vong đáng kể ở cả phía quân nhân và dân thường cũng như nỗi lo cho an ninh khu vực.

Bối cảnh lịch sử và nguyên nhân sâu xa

Xung đột giữa Campuchia và Thái Lan không phải là điều mới mẻ, mà là làm mới lại một tranh chấp kéo dài nhiều thập niên liên quan đến đường biên giới kéo dài hơn 800km và nhiều khu vực tranh chấp trên thực địa, trong đó tiêu biểu nhất là khu vực đền PreahVihear và các điểm cao lân cận.

Tranh chấp này có nguồn gốc từ thời thuộc địa Pháp - Thái và từng gây ra giao tranh kéo dài giữa hai nước kể từ những năm 2008-2011. Bất chấp phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) năm 1962 về Preah Vihear, nhiều vùng phụ cận vẫn còn tranh chấp, tạo nên tiền lệ xung đột định kỳ mỗi khi căng thẳng leo thang.

Nguyên nhân sâu xa bao gồm:

• Vấn đề biên giới chưa hoàn toàn được phân định rõ ràng, đặc biệt các khu vực đồi núi và địa hình hiểm trở.

• Chủ quyền lịch sử và tự tôn dân tộc trong chính trị nội bộ của cả hai nước.

• Yếu tố chính trị trong nước làm giới lãnh đạo cảm thấy cần khẳng định vị thế, nhất là khi đối mặt áp lực tăng trưởng kinh tế và bất ổn chính trị.

Diễn biến xung đột hiện tại (từ ngày 7/12/2025)

Trong những ngày đầu tháng 12/2025, giao tranh tại biên giới tái bùng nổ mạnh mẽ sau một thời gian tương đối yên ắng kể từ sau thỏa thuận ngừng bắn tháng 10/2025 ký tại Kuala Lumpur (Malaysia) dưới sự chứng kiến của ASEAN và Mỹ.Điểm đáng chú ý trong đợt căng thẳng này là:

• Hai bên sử dụng hỏa lực hạng nặng, trong đó có pháo phản lực BM-21, súng cối và tiêm kích F-16 tham gia không kích nhăm vào căn cứ đối phương.

• Giao tranh đã lan rộng ra ít nhất 6 tỉnh biên giới, gây thương vong lớn và bắt buộc hơn nửa triệu người dân sơ tán sang các khu trú ẩn tạm thời như nhà chùa, trường học.

• Dân thường và binh sĩ hai nước đều thiệt mạng, với báo cáo hàng chục người chết và hàng trăm người bị thương.

Đặc biệt, cả Campuchia và Thái Lan đều cáo buộc nhau là bên châm ngòi giao tranh, làm cho bối cảnh xung đột càng thêm phức tạp và việc tìm kiếm nguyên nhân chính xác trở nên khó khăn.

Xung đột giữa Thái Lan và Campuchia có nguy cơ trở thành xung đột toàn diện

Nguy cơ leo thang thành chiến sự toàn diện

Các dấu hiệu cho thấy xung đột có xu hướng vượt khỏi mức độ biên giới cục bộ và tiềm ẩn nguy cơ trở thành chiến sự quy mô lớn hơn:

a) Mức độ bạo lực gia tăng

Không chỉ là giao tranh bộ binh hay súng cối, mà cả máy bay chiến đấu và pháo phản lực đã được sử dụng - đây là bước leo thang vượt ngoài khuôn khổ đối đầu biên giới thông thường.

b) Sự không tuân thủ hoàn toàn thỏa thuận hòa bình

Mặc dù ASEAN và các bên trung gian đã vận động ký thỏa thuận ngừng bắn, nhưng cả Campuchia và Thái Lan đều không tuân thủ nghiêm túc, khiến xung đột có nguy cơ kéo dài hoặc tái bùng phát sau mỗi giai đoạn tạm lắng.

c) Ảnh hưởng nội địa và chính trị khu vực

Việc lãnh đạo hai nước muốn củng cố uy tín trong nước có thể khiến họ không dễ nhượng bộ đối phương, làm cuộc khủng hoảng càng khó hạ nhiệt nhanh. Đồng thời, cộng đồng quốc tế như Mỹ, Pháp, Nhật Bản đã lên tiếng kêu gọi kiềm chế, nhưng hỗ trợ thực chất vẫn còn hạn chế.

Tác động kinh tế - xã hội - khu vực

Sự bùng phát xung đột đã làm gián đoạn mạnh mẽ:

• Thương mại song phương trị giá nhiều tỷ USD bị tê liệt, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng khu vực.

• Ngành du lịch, dịch vụ và hàng không hai nước chịu thiệt hại lớn.

• Hàng trăm ngàn người phải rời bỏ nhà cửa, tạo áp lực lớn lên các cơ sở tạm cư và nguồn lực xã hội.

Khi nào xung đột sẽ chấm dứt?

Dự báo thời điểm chấm dứt xung đột phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

a) Ngoại lực và vai trò hòa giải

Sự can thiệp tích cực hơn từ ASEAN, Mỹ và các cường quốc có thể giúp thúc đẩy trở lại các cuộc đàm phán. Nếu có một tiến trình ngoại giao nghiêm túc trong quý đầu năm 2026, xung đột có thể hạ nhiệt từ giữa 2026 trở đi.

b) Áp lực nội bộ

Nếu cả hai chính phủ phải đối mặt với áp lực từ người dân và doanh nghiệp vì thiệt hại kinh tế - xã hội nghiêm trọng, họ có thể buộc phải nhượng bộ để đạt thỏa thuận hòa bình.

c) Khả năng mất kiểm soát chiến trường

Khi giao tranh vượt ra khỏi biên giới và có sự can thiệp mạnh mẽ hơn, nguy cơ chiến sự toàn diện sẽ tăng. Điều này sẽ tạo ra áp lực quốc tế lớn hơn để chấm dứt chiến sự nhanh chóng, có thể thúc đẩy đối thoại trong 3-6 tháng tới nếu các bên thấy không lợi ích gì khi kéo dài chiến tranh.

Xung đột giữa Campuchia và Thái Lan hiện nay đã vượt qua giai đoạn đối đầu biên giới truyền thống và đang tiến tới một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng với mức độ bạo lực gia tăng và tác động xã hội - kinh tế sâu rộng. Mặc dù chưa thể khẳng định một cuộc chiến tranh toàn diện lâu dài, nhưng nếu không có bước ngoặt ngoại giao mạnh mẽ trong thời gian tới, nguy cơ này là rất hiện hữu và thực tế.

Việc chấm dứt xung đột sẽ cần sự kết hợp cả ngoại giao quốc tế, áp lực nội chính và thiện chí chính trị từ cả hai phía trong giai đoạn 2026.