Văn hóa

Chúng ta thường tin rằng năng suất là kết quả của quá trình làm việc cật lực, rằng con đường đi đến thành công luôn đầy rẫy khó khăn, vất vả. Nhưng liệu những lời khuyên quen thuộc ấy có thật sự đúng?

Ali Abdaal – một bác sĩ được đào tạo tại Đại học Cambridge – từng tin rằng kỷ luật sắt đá và nỗ lực đến kiệt cùng là con đường duy nhất dẫn đến thành công. Tuy nhiên, trong một ca trực đơn độc vào dịp Giáng sinh, anh cảm thấy như đang “chết đuối” trong chính giấc mơ của mình, từ đó bắt đầu nghi ngờ những nguyên tắc năng suất mà anh từng tin tưởng.

Dù đã cố gắng hơn, làm việc đến nửa đêm và dành nhiều thời gian nghiên cứu hàng trăm tài liệu, hiệu suất của Ali vẫn không cải thiện. Anh vẫn phải đối mặt với khối lượng công việc khổng lồ trong trạng thái mệt mỏi, kém hiệu quả. Câu hỏi đặt ra là: vấn đề nằm ở môi trường áp lực, ở sự nỗ lực chưa đủ, hay ở chính cách tiếp cận ngay từ đầu?

Không chỉ riêng Ali, nhiều người trong xã hội hiện đại cũng rơi vào trạng thái hoang mang tương tự khi bị cuốn vào guồng quay công việc và deadline. Liệu thành công có nhất thiết phải đánh đổi bằng sự vất vả? Liệu cảm giác bận rộn có đồng nghĩa với năng suất?

Khái niệm “năng suất độc hại” (toxic productivity) ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt khi ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân dần bị xóa nhòa. Theo nhà tâm lý học lâm sàng Natalie Dattilo, đây là trạng thái khiến con người buộc phải làm việc không ngừng nghỉ, ngay cả khi điều đó gây tổn hại đến sức khỏe thể chất và tinh thần, đồng thời là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng kiệt sức.

Từ trải nghiệm cá nhân và các nghiên cứu về tâm lý học tích cực, Ali Abdaal đã đề xuất một cách tiếp cận khác mang tên “năng suất yêu đời” (feel-good productivity). Theo đó, khi con người tìm thấy niềm vui trong công việc, hiệu suất sẽ tự nhiên được cải thiện.

Trong cuốn sách “Vui với việc mình làm” (tựa gốc: Feel-Good Productivity), Ali lý giải cách khoa học về năng suất có thể thay đổi cuộc sống. Anh cho rằng: “Chơi đùa là nguồn năng lượng đầu tiên của chúng ta. Nếu có thể sống vui như đang tham gia một trò chơi, chúng ta sẽ cảm thấy yêu đời hơn và làm được nhiều hơn”.

“Feel-Good Productivity” (tựa tiếng Việt: “Vui Với Việc Mình Làm”) của Ali Abdaal đã chính thức lọt vào danh sách sách bán chạy nhất của The New York Times vào tháng 1/2024.

Khác với nhiều cuốn sách phát triển bản thân nhấn mạnh vào việc “nỗ lực hơn nữa”, Ali tập trung lý giải vai trò của cảm xúc tích cực. Nền tảng của cuốn sách dựa trên Thuyết Mở rộng và Xây dựng, cho rằng cảm xúc tích cực giúp mở rộng nhận thức và tăng cường khả năng tư duy cũng như nguồn lực xã hội. Khi tâm trí thoải mái, con người dễ tiếp nhận thông tin và tìm ra nhiều cách giải quyết vấn đề hơn. Ngược lại, căng thẳng kéo dài khiến suy nghĩ bị thu hẹp và dễ dẫn đến sai lầm.

Câu chuyện của nhà vật lý Richard Feynman là một minh chứng tiêu biểu. Sau thời gian dài làm việc căng thẳng và chịu cú sốc mất vợ, ông dần mất hứng thú với vật lý. Tuy nhiên, một khoảnh khắc tình cờ quan sát chiếc đĩa bị ném lên không trung đã khơi lại niềm tò mò trong ông. Feynman bắt đầu nghiên cứu chuyển động của chiếc đĩa chỉ vì… thấy thú vị. Chính niềm vui đơn giản đó đã góp phần dẫn ông đến giải Nobel Vật lý.

Theo Ali Abdaal, Feynman không phải là trường hợp cá biệt. Nhiều nhà khoa học đoạt giải Nobel từng thừa nhận rằng thành tựu của họ bắt nguồn từ niềm vui trong công việc. Ngày càng có nhiều nhà tâm lý học tin rằng thái độ “làm như chơi” chính là chìa khóa của năng suất.

Tác giả cũng chỉ ra rằng trì hoãn – một trong những “kẻ thù” lớn nhất của năng suất – không đơn thuần xuất phát từ sự lười biếng, mà thường bắt nguồn từ ba yếu tố: sự bất định, nỗi sợ thất bại và sức ì tâm lý. Thay vì ép buộc bản thân bằng ý chí, Ali gợi ý những phương pháp thực tế như chia nhỏ công việc, áp dụng quy tắc 5 phút, thiết kế môi trường làm việc thuận lợi và hạn chế các yếu tố gây xao nhãng.

Ở phần cuối cuốn sách, Ali đề cập đến cách duy trì năng lượng và phòng tránh kiệt sức. Ông phân loại ba dạng kiệt sức gồm: do quá tải công việc, do cạn kiệt năng lượng và do thiếu sự gắn kết với giá trị cá nhân. Để khắc phục, tác giả đề xuất ba yếu tố cốt lõi: bảo tồn, nạp lại và điều chỉnh, với những giải pháp đơn giản như dành thời gian nghỉ ngơi có chủ đích, đi dạo hay tham gia các hoạt động sáng tạo.

Xuyên suốt “Vui với việc mình làm”, người đọc sẽ bắt gặp nhiều câu chuyện truyền cảm hứng từ các nhà khoa học, nghệ sĩ và bệnh nhân mà Ali từng điều trị. Những câu chuyện này cho thấy cảm xúc tích cực không phải là phần thưởng sau thành công, mà chính là nền tảng giúp duy trì động lực và sáng tạo, từ đó dẫn đến thành công bền vững.

Về tác giả

Tác giả trẻ Ali Abdaal.

Ali Abdaal hiện là một doanh nhân và chuyên gia về năng suất với lượng người theo dõi lớn trên toàn cầu. Anh bắt đầu nghiên cứu lĩnh vực này khi tìm cách cân bằng giữa việc học y tại Cambridge và phát triển công việc cá nhân. Trong thời gian làm việc tại Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh, Ali đã chia sẻ hành trình của mình qua các nền tảng trực tuyến, thu hút hàng trăm triệu lượt xem. Từ năm 2021, anh tạm ngưng công việc bác sĩ để tập trung hoàn toàn vào việc đào tạo và chia sẻ kiến thức về năng suất và phát triển bản thân.