Văn hóa

Sáng 22/4, thảo luận tại hội trường về Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang đã có bài phát biểu tâm huyết, đề xuất chuỗi giải pháp đồng bộ từ kiến tạo không gian, sản phẩm đến bồi dưỡng con người nhằm xây dựng thế hệ trẻ giàu bản sắc và có sức đề kháng văn hóa mạnh mẽ.

Đại biểu Phạm Duy Trang (Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội Trung ương, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em Việt Nam)

Mở đầu bài phát biểu, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang (Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội Trung ương, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em Việt Nam) đã phác họa một bức tranh thực tế đáng suy ngẫm thông qua những con số biết nói.

Theo khảo sát công bố tháng 11/2025 của Bộ Công an và Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em Việt Nam, có tới 50% trẻ em sử dụng internet từ 1 đến 3 giờ mỗi ngày, gần 19% trực tuyến từ 4 đến 6 giờ và cá biệt có những em lên mạng hơn 10 giờ/ngày.

Trong bối cảnh bùng nổ của không gian số đó, các không gian sinh hoạt văn hóa thực tế dành cho thiếu nhi ở nhiều địa phương lại đang thiếu hụt hoặc hoạt động kém hiệu quả.

Nghịch lý này đang đẩy một bộ phận giới trẻ vào tình thế tiếp cận rất nhanh với các trào lưu ngoại nhập, nhưng lại thiếu đi môi trường thực tế để nuôi dưỡng các giá trị văn hóa truyền thống.

Nguồn cơn của sự thiếu hụt này, theo đại biểu, một phần đến từ những bất cập sau quá trình sắp xếp, sáp nhập các đơn vị sự nghiệp công lập thời gian qua. Số lượng thiết chế văn hóa dành riêng cho trẻ em đã sụt giảm nghiêm trọng: ở cấp tỉnh giảm từ 24 xuống còn 8 đơn vị; ở cấp huyện từ 106 chỉ còn vỏn vẹn 2 đơn vị giữ nguyên mô hình, số còn lại đều bị sáp nhập vào trung tâm tổng hợp cấp xã.

Việc thu hẹp chức năng này vô hình trung khiến không gian vui chơi, sáng tạo của thiếu nhi bị "tổn thương". Để khắc phục, đại biểu đề nghị Nghị quyết cần định hướng mỗi xã phải có ít nhất một không gian sinh hoạt, trải nghiệm văn hóa đa chức năng, ưu tiên không gian đọc sách và bồi dưỡng nghệ thuật, đồng thời gắn với trách nhiệm duy trì của chính quyền địa phương cùng sự chung tay của tổ chức Đoàn, Hội, Đội.

Khi không gian vật lý được đảm bảo, bài toán tiếp theo là những nội dung gì sẽ được lấp đầy trong không gian đó và trên môi trường số để cạnh tranh với các sản phẩm ngoại lai.

Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu phải chủ động kiến tạo một hệ sinh thái sản phẩm văn hóa chất lượng, mang đậm bản sắc Việt Nam.

Điều này đòi hỏi Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế đặt hàng, dành tỷ lệ ngân sách xứng đáng cho phim ảnh, sách, chương trình nghệ thuật phục vụ thiếu nhi, kết hợp với các chính sách đột phá để khuyến khích khối tư nhân cùng đầu tư sáng tạo. Nếu không có những bước đi quyết liệt kiến tạo nội lực, chúng ta sẽ đối mặt với nguy cơ tiếp tục "thua ngay trên sân nhà".

Để hệ sinh thái văn hóa ấy phát triển bền vững, việc ươm mầm lực lượng sáng tạo kế cận là yếu tố then chốt. Theo đó, đại biểu kiến nghị cần có cơ chế phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng tài năng văn hóa nghệ thuật ngay từ lứa tuổi thiếu nhi thông qua các quỹ, đề án dài hạn và sự gắn kết chặt chẽ của "kiềng ba chân": Gia đình - Nhà trường - Tổ chức Đoàn, Đội.

Tuy nhiên, một nguyên tắc cốt lõi được nhấn mạnh là việc bồi dưỡng năng khiếu phải đi đôi với giáo dục đạo đức, nhận thức văn hóa. Nếu chỉ chạy theo kỹ năng bề nổi và thành tích mà thiếu đi nền tảng bản lĩnh cá nhân, sự phát triển đó sẽ tiềm ẩn nhiều hệ lụy xã hội. Hài hòa giữa "tài và đức" chính là điều kiện tiên quyết để phát huy tối đa giá trị cống hiến.

Ở một lăng kính rộng hơn, đại biểu cho rằng một nền văn hóa không thể tồn tại nếu chỉ có người sáng tạo mà bỏ quên "công chúng văn hóa".

Thực tiễn cho thấy, các sản phẩm và thị trường văn hóa khó có thể phát triển ổn định nếu công chúng không có nhu cầu hoặc thiếu năng lực cảm thụ.

Do đó, Nghị quyết cần bổ sung các giải pháp đưa văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội, nâng cao khả năng tiếp cận và hình thành thói quen thưởng thức nghệ thuật lành mạnh, thực chất cho cộng đồng.

Khép lại phần thảo luận, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang tái khẳng định thông điệp: Mọi chính sách phát triển văn hóa phải lấy con người làm trung tâm, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Những quyết sách vĩ mô không được phép nằm trên giấy mà phải được cụ thể hóa thành những điều kiện thiết thực, qua đó xây dựng một thế hệ người Việt Nam mới giàu bản sắc, giỏi sáng tạo, hội nhập tốt và có sức đề kháng văn hóa mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.