Văn hóa

Sáng 24/2, tại Đền thờ Tiến sĩ Lê Đức Liêu (thuộc Khu di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia Đình Quỳnh Hoàng), UBND phường An Dương, Thành phố Hải Phòng tổ chức Lễ khai bút đầu Xuân Bính Ngọ 2026.

Sự kiện thu hút đông đảo cán bộ, giáo viên, học sinh và nhân dân địa phương tham dự, mở đầu năm mới bằng một nghi thức tôn vinh chữ nghĩa và truyền thống hiếu học.

Buổi lễ diễn ra trang nghiêm với đầy đủ các nghi thức cổ truyền: cáo yết Thành Hoàng, dâng hương, rước bút, khai trống – khai chiêng, tuyên đọc chúc văn và thực hiện nghi thức khai bút. Những nét bút đầu xuân của lãnh đạo địa phương, các nhà giáo tiêu biểu thể hiện ước nguyện về một năm mới học tập, công tác đạt nhiều thành tựu, đồng thời khẳng định vai trò bền vững của tri thức trong đời sống cộng đồng.

Đoàn học sinh trên địa bàn phường An Dương tiến hành rước bút nghiêng vào Đền thờ Tiến sĩ Lê Đức Liêu 

Phát biểu tại buổi lễ, ông Vũ Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường An Dương nhấn mạnh: Lễ khai bút là hoạt động văn hóa – giáo dục có ý nghĩa thiết thực, góp phần gìn giữ và phát huy truyền thống “tôn sư trọng đạo”, “hiếu học – trọng hiền tài” của dân tộc. Theo ông, trong bối cảnh địa phương đang đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội, việc xây dựng môi trường học tập, thúc đẩy phong trào khuyến học, khuyến tài là nhiệm vụ nền tảng, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển lâu dài.

Quỳnh Hoàng xưa thuộc Tổng Quỳnh Hoàng, một đơn vị hành chính cổ của vùng Xứ Đông – địa danh lịch sử vốn nổi tiếng là “đất học” của trấn Hải Dương xưa.

Trải qua hàng thế kỷ, vùng đất này đã sản sinh nhiều người đỗ đạt, làm rạng danh quê hương, góp phần vào truyền thống khoa bảng của cả miền Đông Bắc Bộ. Tinh thần coi trọng sự học không chỉ hiện diện trong các gia đình, dòng họ, mà còn được khắc ghi qua các thiết chế văn hóa làng xã như đình, đền, văn chỉ.

Trong dòng chảy ấy, Tiến sĩ Lê Đức Liêu – vị tiến sĩ khai khoa của quê hương – là niềm tự hào tiêu biểu. Ông đỗ đạt dưới triều Lê Thánh Tông, thời kỳ giáo dục Nho học phát triển hưng thịnh, khoa cử được tổ chức quy củ, đề cao thực học và nhân cách. Cuộc đời và sự nghiệp của ông trở thành tấm gương về ý chí học tập, tinh thần vượt khó và trách nhiệm với cộng đồng.

Đại diện lãnh đạo phường khẳng định, việc tổ chức Lễ khai bút đầu Xuân không chỉ là duy trì một mỹ tục đẹp, mà còn là cách cụ thể hóa chủ trương bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở. Qua đó, truyền thống hiếu học của làng Quỳnh Hoàng – vùng đất ngàn năm văn hiến – tiếp tục được khơi dậy và lan tỏa trong thế hệ trẻ.

Phần hội diễn ra sôi nổi với các hoạt động thi tìm hiểu lịch sử – văn hóa, thi viết và tìm hiểu thư pháp, tặng chữ đầu Xuân. Dịp này, phường An Dương cũng biểu dương các dòng họ tiêu biểu và khen thưởng học sinh đạt thành tích cao, góp phần củng cố phong trào khuyến học, khuyến tài tại địa phương.

Lễ khai bút đầu Xuân Bính Ngọ 2026 vì vậy không chỉ là sự kiện văn hóa thường niên, mà còn là sự khẳng định tiếp nối mạch nguồn sự học xứ Đông. Từ Tổng Quỳnh Hoàng xưa đến phường An Dương hôm nay, tinh thần trọng chữ nghĩa vẫn được gìn giữ như một giá trị cốt lõi, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Bà Bùi Thị Hồng Vân- Uỷ viên Thành uỷ, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND phường An Dương tặng giấy khen cho các dòng họ tiêu biểu trên địa bàn phường 

Quỳnh Hoàng – xưa thuộc Tổng Quỳnh Hoàng, một đơn vị hành chính có vai trò trọng yếu thời phong kiến tại huyện An Dương, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương (nay là tổ dân phố Quỳnh Hoàng, phường Nam Sơn, quận An Dương, TP Hải Phòng) – luôn được ghi nhận là vùng đất ngàn năm văn hiến, trọng học trọng tài. Tư liệu lịch sử địa phương khẳng định: tổng này gồm bảy xã, trong đó xã Quỳnh Hoàng đứng đầu tổng, vị trí thường gắn với quyền lực, tài chính và vai trò xã hội quan trọng trong cấu trúc làng xã truyền thống Việt Nam. Chính vị thế ấy tạo nên môi trường dung dưỡng nhân tài và truyền thống hiếu học lâu dài của cư dân nơi đây.

Trong dòng chảy văn hóa ấy, Tiến sĩ Lê Đức Liêu – người con ưu tú của làng Quỳnh Hoàng – là biểu tượng sáng ngời nhất. Theo tư liệu ghi chép và hiện được trưng bày công khai tại đền thờ ông, tiến sĩ Lê Đức Liêu sinh ra trong gia đình nghèo khó, mồ côi cha mẹ từ nhỏ và được dòng họ nhận nuôi. Ông chuyên tâm đèn sách, vượt qua gian khó để theo đuổi con đường học vấn với quyết tâm cao độ.

Năm Giáp Thìn (1484), niên hiệu Hồng Đức – thời vua Lê Thánh Tông – ông đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân trong kỳ thi khoa cử quốc gia. Đây là kỳ thi gồm ba vòng truyền thống: thi Hương, thi Hội và thi Đình, vốn là thước đo chuẩn mực cho sự kế cận nhân tài của triều đình phong kiến Đại Việt.

Sau khi đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Giáp Thìn (1484), trên con đường quan lộ của mình, Tiến sĩ Lê Đức Liêu từngđược triều đình bổ nhiệm giữ chức Hiến sát sứ – một chức quan giám sát pháp luật tại địa phương, thể hiện sự tin cậy của triều đình đối với năng lực và phẩm hạnh của ông.

Việc được giao trọng trách Hiến sát sứ cho thấy con đường khoa bảng của ông không dừng ở vinh quy, mà tiếp tục được khẳng định trong thực tiễn trị lý và giữ gìn kỷ cương.

Theo nhà bác học Lê Quý Đôn, trong Kiến Văn Tiểu Lục, chức Hiến sát có nhiệm vụ “đàn hặc sự gian tà của quan, xét rõ sự u uẩn của dân”, tức là giám sát quan lại và bảo đảm công bằng xã hội.

Việc một tiến sĩ như Lê Đức Liêu được giao trọng trách này không chỉ là sự ghi nhận năng lực hành chính, mà còn thể hiện niềm tin của triều đình vào phẩm hạnh và tư cách cá nhân của ông.

Ông Bùi Tiến Phong- Chủ tịch UBND phường An Dương trao tặng giấy khen các học sinh có thành tích xuất sắc trong học tập 

Cần nhấn mạnh rằng, Triều đại Hồng Đức được sử gia đánh giá là thời kỳ thịnh trị nhất của nhà Lê, khi học thuật, luật lệ khoa cử và xây dựng nhân tài được đặt ở vị trí trọng yếu trong đường lối cai trị. Chính vua Lê Thánh Tông đã ban chiếu tu bổ, khắc bia tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám nhằm ghi danh và tôn vinh những vị đỗ đạt, đồng thời truyền cảm hứng học tập cho muôn đời sau.

Câu chuyện tiến sĩ Lê Đức Liêu được mời về làng để vinh quy bái tổ trong mùa xuân Giáp Thìn 1484 – nhưng dân làng Quỳnh Hoàng ban đầu không ra đón vì không ai ngờ cậu bé mồ côi, xuất thân nghèo khó lại có thể đỗ đạt cao – trở thành truyền thuyết lưu truyền về tầm vóc sự học và sự khiêm nhường của người làng.

Câu chuyện ấy về sau không còn được nhắc đến như một sự bỡ ngỡ ban đầu, mà như một minh chứng cho sức mạnh của sự học: con đường âm thầm nhưng bền bỉ, có thể đưa một người vượt qua giới hạn xuất thân. Việc lập nơi thờ phụng Tiến sĩ tại quê nhà cũng vì thế mà mang ý nghĩa nhẹ nhàng: không phải để tôn vinh một cá nhân vượt trội, mà để ghi nhớ một tấm gương chuyên cần, nhắc con cháu rằng học vấn là con đường lương thiện và bền vững nhất để lập thân.

Trải qua nhiều thế kỷ, người Quỳnh Hoàng không tự nhận mình là vùng đất đặc biệt. Làng Quỳnh Hoàng chỉ lặng lẽ giữ gìn ký ức ấy như một động lực nội tâm, lặng lẽ vượt qua những năm tháng gian khó.

Nghệ nhân thư pháp Trần Quốc Huy viết chữ "Thành công"

Để rồi biến đó trở thành động lực để mỗi mùa khai bút đầu xuân lại thắp lên niềm tin vào chữ nghĩa; để những gia đình, dù hoàn cảnh còn nhiều khác biệt, vẫn khuyến khích con em tìm đến tri thức như một cách mở rộng tương lai.

Có lẽ chính từ những câu chuyện giản dị như vậy mà hình thành nên một khí chất: điềm đạm, kiên trì và khiêm nhường. Không ồn ào, không tự tôn, nhưng bền bỉ qua thời gian. Và trong dòng chảy đổi thay của đời sống hiện đại, ký ức về mùa xuân Giáp Thìn năm ấy vẫn âm thầm nhắc rằng giá trị của một cộng đồng không chỉ nằm ở quá khứ hiển hách, mà ở khả năng tiếp tục nuôi dưỡng ước vọng học hành cho các thế hệ mai sau.

 Đền thờ Tiến sĩ Lê Đức Liêu không chỉ là đền thờ của một vị Tiến sĩ xuất thân từ người làng nằm trong khuôn viên di tích văn hóa – lịch sử cấp quốc gia mà còn là điểm đến mang tính giáo dục truyền thống, nơi học sinh, sinh viên và thầy cô giáo hành hương mỗi dịp đầu xuân năm mới để cầu học hành tấn tới và cống hiến cho tương lai.