Văn hóa

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký UBTƯ MTTQ Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hà vừa giới thiệu chuyên đề về: Tổ chức và hoạt động của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội (cấp tỉnh, xã) theo mô hình mới tại Hội nghị toàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị ở cấp xã (mới) được tổ chức tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ngày 14/6.

Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hà nêu rõ: Thời gian qua, đã có nhiều văn bản được ban hành liên quan trực tiếp đến tổ chức bộ máy và hoạt động của MTTQ Việt Nam.

Thực hiện các văn bản này, ngày 13/6/2025, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã ban hành Công văn số 1018/CV-MTTW-BTT đôn đốc việc triển khai sắp xếp tổ chức bộ máy. Trong đó yêu cầu trước ngày 18/6 ban hành kết thúc và thành lập mới Ủy ban MTTQ các tỉnh thuộc diện sáp nhập.

Ban Thường trực Ủy ban MTTQ (mới) ban hành đồng thời các quyết định kết thúc Ủy ban MTTQ Việt Nam huyện, kết thúc Ủy ban MTTQ Việt Nam xã cũ và thành lập Ủy ban MTTQ Việt Nam xã mới.

Vừa qua,, Bộ Chính trị đã ban hành Quyết định số 304- QĐ/TW quy định chức năng, nhiệm vụ tổ chức bộ máy của Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam (bao gồm các tổ chức chính trị - xã hội). Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cũng đã xin ý kiến Ban Bí thư về chỉ thị lãnh đạo Đại hội MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội.

Đối với tổ chức bộ máy và hoạt động của MTTQ Việt Nam, khi thực hiện sắp xếp, nguyên tắc hoạt động của MTTQ Việt Nam với tính chất là một tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các tổ chức, các giai cấp, tầng lớp nhân dân trong xã hội không thay đổi và được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động giữa các thành viên.

Quy định mới cũng bổ sung làm rõ vai trò chủ trì của Mặt trận. Tinh thần này đã được thể hiện từ Hiến pháp năm 2013 "các tổ chức chính trị - xã hội cùng các tổ chức thành viên khác của Mặt trận phối hợp thống nhất hành động trong MTTQ Việt Nam".

Cùng hiệp thương dân chủ, phối hợp thống nhất hành động vừa là nguyên tắc vừa là phương thức hoạt động của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội.

Về tính độc lập tương đối của các tổ chức, các tổ chức vẫn tổ chức Đại hội, vẫn có Điều lệ, có tư cách pháp nhân, có tài khoản, con dấu riêng, các tổ chức chính trị - xã hội có thẩm quyền trình dự án luật trước Quốc hội và pháp lệnh trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội...

Vai trò chủ trì của Mặt trận là sự cụ thể hóa nội dung "trực thuộc" của các tổ chức chính trị - xã hội vào MTTQ Việt Nam, bà Nguyễn Thị Thu Hà nêu rõ: Thứ nhất, trực thuộc về tổ chức Đảng, tất cả các tổ chức Đảng của các tổ chức chính trị - xã hội đã về Đảng bộ MTTQ, các đoàn thể Trung ương. Đảng lãnh đạo toàn diện nhiệm vụ chính trị.

Thứ hai, trực thuộc thể hiện qua việc chịu sự quản lý về biên chế (phân bổ chung về Mặt trận), kinh phí hoạt động (các tổ chức chính trị - xã hội sẽ là tài khoản cấp 2 thông qua đầu mối là MTTQ Việt Nam);

Việc trực thuộc cũng liên quan tới việc hiệp thương phối hợp, thống nhất hành động, định hướng hoạt động, chịu sự lãnh đạo của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và trực tiếp, toàn diện là Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương. Tính trực thuộc cũng thể hiện ở việc có cơ quan tham mưu, giúp việc chung và công tác cán bộ. Người đứng đầu các tổ chức chính trị - xã hội ở tất cả các cấp sẽ cơ cấu làm Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ các cấp.

Toàn cảnh Hội nghịt oàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị ở cấp xã (mới) được tổ chức tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - Ảnh:VGP

Đối với cấp tỉnh, Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam cấp tỉnh (nhiệm kỳ 5 năm/lần), hiệp thương cử Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh, dự kiến khoảng 90-120 ủy viên (đại diện các tổ chức, các giai cấp, tầng lớp, cá nhân tiêu biểu trên địa bàn). Đại hội được tổ chức ngay sau Đại hội Đảng của mỗi cấp.

Hiện nay Chỉ thị lãnh đạo Đại hội MTTQ đã được Ban Bí thư Trung ương Đảng thông qua có điểm mới như: Chỉ thị Đại hội gồm cả lãnh đạo Đại hội MTTQ Việt Nam và Đại hội các tổ chức chính trị - xã hội. Điều này thể hiện tính đồng bộ, tính nhất quán trong lãnh đạo, chỉ đạo.

Dự kiến Đại hội cấp xã xong trước ngày 31/10/2025, cấp tỉnh xong trước ngày 31/12/2025. Để đảm bảo nhiệm kỳ Đại hội Mặt trận cấp tỉnh, cấp xã là 2025 - 2030, nhiệm kỳ cấp Trung ương là 2026 - 2031.

Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh hiệp thương cử Ban Thường trực là cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo triển khai, tổ chức thực hiện toàn bộ hoạt động của MTTQ Việt Nam cấp tỉnh (bao gồm cả 5 tổ chức chính trị - xã hội).

Về Ban Thường trực MTTQ cấp tỉnh, cấp xã có sự khác biệt lớn so với mô hình Ban Thường trực hiện nay. Về cơ cấu Ban Thường trực, trước kia, Ban Thường trực bao gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và một số Ủy viên Thường trực là cán bộ chuyên trách công tác Mặt trận.

Hiện nay, Chủ tịch, Phó Chủ tịch thường trực và Trưởng 5 tổ chức chính trị - xã hội và các Phó Chủ tịch là cơ quan lãnh đạo và là cơ quan chịu trách nhiệm trước Ban Thường vụ tỉnh/thành ủy về toàn bộ hoạt động và dưới sự lãnh đạo trực tiếp, thường xuyên của Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể cấp tỉnh/thành.

Khác biệt nữa là Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, hiệp thương cử Ban Thường trực là cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo toàn bộ hoạt động của MTTQ Việt Nam (bao gồm cả 5 tổ chức chính trị - xã hội).

Ban Thường trực cấp tỉnh, cấp xã là đầu mối phối hợp công tác với cơ quan, ban ngành cấp tỉnh, cấp xã (Quy định 301). Trước mắt sẽ giữ nguyên số lượng như hiện nay gồm người đứng đầu của 5 tổ chức chính trị - xã hội (lựa chọn sau sáp nhập) và các Phó Chủ tịch MTTQ Việt Nam cấp tỉnh trước khi sáp nhập. Sau 5 năm số lượng sẽ theo quy định.

Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh (từ 7 đến 9 người), trước mắt, do sắp xếp hợp nhất thì giữ nguyên số lượng cấp phó, gồm các Phó Chủ tịch của các tỉnh trước khi sắp xếp - sau từ 7 đến 9 người.

Các ban tham mưu giúp việc Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh sẽ có 1-2 Ban đặc thù/đơn vị ngân sách do Ban thường vụ Tỉnh ủy quyết định. Đây là nét mới theo tinh thần phân cấp linh hoạt để phù hợp với yêu cầu của thực tiễn.

Đối với cấp xã (xã, phường, đặc khu), Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam cấp xã hiệp thương cử ra Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã: dự kiến khoảng 50 - 70 Ủy viên; hiệp thương cử ra Ban Thường trực là cơ quan lãnh đạo (có sự khác biệt lớn với Ban Thường trực trước kia).

Cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã có chức năng tham mưu, giúp việc Ủy ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội cùng cấp; tham mưu, giúp Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh quản lý, hướng dẫn hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng và các tổ chức thành viên khác của Mặt trận thực hiện các quy định của Đảng, Nhà nước, Điều lệ MTTQ Việt Nam và Điều lệ của các tổ chức; đồng thời là cơ quan chuyên môn, nghiệp vụ công tác Mặt trận và công tác đoàn thể, hội.

Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã từ 5 -6 người.

Thành lập Cơ quan MTTQ Việt Nam cấp xã (gồm có Chủ tịch, Phó Chủ tịch, công chức giúp việc) do Ban Thường vụ cấp uỷ cấp xã ban hành quyết định về chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy.

Mỗi xã dự kiến có 8 - 10 biên chế (bao gồm: Ban Thường trực, công chức giúp việc). Cơ quan MTTQ Việt Nam ở các đặc khu sẽ do Ban Thường vụ tỉnh, thành uỷ quyết định, dự kiến tối đa 10 người hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Có thể bố trí cán bộ, công chức cấp xã kiêm cấp phó của các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã.

Các tổ chức chính trị - xã hội cấp tỉnh, xã (Công đoàn, Nông dân, Phụ nữ, Thanh niên, Cựu chiến binh) tổ chức Đại hội sau Đại hội Đảng bộ và sau Đại hội MTTQ Việt Nam cùng cấp. Đại hội bầu ra cơ quan lãnh đạo (Ban Chấp hành, Ban Thường vụ) và Chủ tịch, Phó Chủ tịch (hoặc Bí thư, Phó Bí thư) để lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động của tổ chức.

Trước mắt mỗi tổ chức giữ số lượng cấp phó hiện có, sau Đại hội thực hiện theo quy định của cấp có thẩm quyền. Các tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, ở tỉnh có trách nhiệm hướng dẫn việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, nghiệp vụ công tác đối với các tổ chức chính trị - xã hội ở địa phương.

Đối với cơ quan tham mưu giúp việc của cấp tỉnh, cấp xã do Ban Thường vụ cùng cấp quyết định. Còn tổ chức MTTQ theo điều lệ do Ban Thường trực cấp trên quyết định, thực hiện quy định của Đảng, Nhà nước, Điều lệ MTTQ Việt Nam và điều lệ của các tổ chức chính trị xã hội.

Mỗi một cơ quan tham mưu giúp việc chung cho Ban Thường trực Ủy ban MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội chỉ có một cơ quan tham mưu giúp việc chung. Các cơ quan này không phải là cơ quan tham mưu giúp việc cho các hội quần chúng. Biên chế giữ nguyên số lượng hiện nay và sau 5 năm phải thực hiện theo quy định. Cơ quan tham mưu giúp việc của MTTQ và các tổ chức chính trị xã hội với các đoàn thể có sự khác biệt.