Tăng mạnh chế tài vi phạm trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử
Thứ tư, 11/03/2026 - 09:51 (GMT+7)
TCVM - Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 71/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, với nhiều mức phạt nghiêm khắc, trong đó mức phạt tối đa đối với cá nhân lên tới 1 tỷ đồng và đối với tổ chức lên tới 2 tỷ đồng. Nghị định đặc biệt siết chặt các hành vi vi phạm liên quan đến giấy phép tiến hành công việc bức xạ, vận chuyển, xử lý nguồn phóng xạ và vật liệu hạt nhân.
Siết chặt quản lý vi phạm trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử
Ngày 9/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 71/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Nghị định gồm 4 chương, 57 điều, quy định chi tiết về hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt đối với các vi phạm liên quan đến khai báo, cấp giấy phép; an toàn bức xạ và bảo vệ bức xạ; an ninh nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân và thanh sát hạt nhân; an toàn, an ninh nhà máy điện hạt nhân và lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu; hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử, chuyển đổi số cũng như công tác thanh tra, kiểm tra.
Theo quy định, vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử là hành vi có lỗi do tổ chức hoặc cá nhân thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực này nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự và phải bị xử phạt theo quy định của pháp luật.
Đối với mỗi hành vi vi phạm, tổ chức hoặc cá nhân có thể bị áp dụng một trong hai hình thức xử phạt chính là cảnh cáo hoặc phạt tiền. Bên cạnh đó, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như: tước quyền sử dụng giấy phép tiến hành công việc bức xạ; giấy phép xây dựng nhà máy điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu; giấy đăng ký hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; thậm chí bị trục xuất trong một số trường hợp.
Nghị định quy định mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử đối với cá nhân là 1 tỷ đồng, và đối với tổ chức là 2 tỷ đồng.
Nhiều mức phạt đối với vi phạm về giấy phép công việc bức xạ
Nghị định dành nhiều quy định chi tiết cho các hành vi vi phạm liên quan đến giấy phép tiến hành công việc bức xạ. Theo đó, mức phạt từ 10 – 20 triệu đồng được áp dụng đối với các hành vi tiến hành công việc bức xạ khi không có giấy phép hoặc giấy phép đã hết hạn, như sử dụng thiết bị bức xạ không gắn nguồn phóng xạ; thay đổi quy mô, phạm vi hoạt động của cơ sở bức xạ; nhập khẩu hoặc xuất khẩu chất phóng xạ, nguồn phóng xạ.
Mức phạt tương tự cũng áp dụng đối với hành vi sử dụng hoặc lưu giữ nguồn phóng xạ khi chưa được cấp phép. Trong trường hợp vi phạm liên quan đến nhiều nguồn phóng xạ hoặc thiết bị bức xạ, mức phạt sẽ tăng theo số lượng, dao động từ 30 triệu đồng đến 160 triệu đồng. Đối với nguồn phóng xạ có mức độ nguy hiểm trung bình hoặc trên trung bình, mức phạt sẽ tăng lần lượt gấp 1,5 lần hoặc gấp 2 lần.
Đối với hành vi vận chuyển nguồn phóng xạ, chất phóng xạ hoặc chất thải phóng xạ không có giấy phép, mức phạt từ 15 – 25 triệu đồng, và có thể tăng lên tới 300 triệu đồng nếu vi phạm với số lượng nguồn phóng xạ lớn.
Ngoài ra, Nghị định cũng quy định phạt từ 20 – 30 triệu đồng đối với hành vi xử lý hoặc chôn cất chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ đã qua sử dụng khi không có giấy phép; 30 – 50 triệu đồng đối với hành vi thăm dò khoáng sản có tính phóng xạ trái phép; và 40 – 60 triệu đồng đối với hành vi vận hành thiết bị chiếu xạ là máy gia tốc hoặc khai thác, chế biến khoáng sản có tính phóng xạ mà không có giấy phép.
Đối với các hành vi có mức độ rủi ro cao hơn, như sản xuất, chế biến chất phóng xạ hoặc vận hành thiết bị chiếu xạ sử dụng nguồn phóng xạ khi chưa được cấp phép, mức phạt cũng từ 40 – 60 triệu đồng, và có thể tăng lên 200 triệu đồng nếu vi phạm với nhiều thiết bị chiếu xạ.
Đặc biệt, đối với các hành vi liên quan đến vật liệu hạt nhân, mức xử phạt nghiêm khắc hơn nhiều. Cụ thể, hành vi nhập khẩu hoặc xuất khẩu vật liệu hạt nhân nguồn, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân; hoặc xử lý, chôn cất nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng mà không có giấy phép sẽ bị phạt từ 100 – 200 triệu đồng. Trong khi đó, hành vi vận chuyển hoặc lưu giữ nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng trái phép có thể bị phạt tới 400 triệu đồng.
Áp dụng nhiều biện pháp khắc phục hậu quả
Bên cạnh các mức xử phạt hành chính, Nghị định 71/2026/NĐ-CP cũng quy định rõ các biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm.
Theo đó, tổ chức hoặc cá nhân vi phạm có thể bị buộc thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ, an toàn và an ninh hạt nhân theo quy định. Trong một số trường hợp, các chất phóng xạ, nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân hoặc nhiên liệu hạt nhân có thể bị buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tái xuất, nếu không thể quản lý an toàn trong nước.
Ngoài ra, nếu hành vi vi phạm gây nhiễm bẩn phóng xạ môi trường vượt mức quy định, tổ chức hoặc cá nhân vi phạm phải thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm theo quy định của pháp luật.
Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2026, đồng thời bãi bỏ quy định tại Điều 4 Nghị định số 126/2021/NĐ-CP và thay thế Nghị định số 107/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.
