Câu chuyện Đại sứ

Dù nói "xóa bỏ chủ nghĩa xã hội" theo nghĩa triệt để là một khẳng định có phần cường điệu, nhưng có thể thấy rõ xu hướng thu hẹp ảnh hưởng của các giá trị xã hội chủ nghĩa trong hệ thống chính sách kinh tế - xã hội của Pháp.

Sự dịch chuyển này phản ánh sự kết hợp giữa thay đổi cấu trúc kinh tế toàn cầu, biến đổi nội tại của hệ thống chính đảng, sự trỗi dậy của tư tưởng tự do kinh tế mới và yêu cầu cải cách mạnh mẽ trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Ảnh minh họa: Internet

Trước hết, yếu tố thúc đẩy mạnh nhất là sự suy yếu của Đảng Xã hội (PS) - lực lượng chính trị từng nắm quyền trong nhiều giai đoạn của nền Cộng hòa thứ Năm. Từ sau nhiệm kỳ của Tổng thống François Hollande (2012-2017), PS gần như đánh mất vị thế cốt lõi.

Các cuộc bầu cử quốc hội và tổng thống tiếp theo chứng kiến sự sụp đổ trong tỷ lệ ủng hộ, xuất phát từ bất mãn của cử tri đối với những cải cách bị cho là nửa vời và không còn giữ đúng tinh thần xã hội chủ nghĩa truyền thống.

Khoảng trống chính trị này bị lấp đầy bởi hai lực lượng mới: một bên là phe trung dung - tự do của Tổng thống Emmanuel Macron, bên kia là sự nối lên của cực tả và cực hữu. Kết quả là không gian dành cho tư tưởng xã hội chủ nghĩa cổ điển ngày càng bị thu hẹp.

Thứ hai, chương trình cải cách kinh tế - xã hội của chính quyền Macron thể hiện rõ dấu ấn tự do hóa nền kinh tế và thu hẹp vai trò truyền thống của nhà nước trong một số lĩnh vực. Từ cải cách thị trường lao động, nới lỏng quy định tuyển dụng sa thải, đến thay đổi chế độ hưu trí và tái cấu trúc hệ thống phúc lợi, đường lối này cho thấy sự dịch chuyển khỏi mô hình "nhà nước phúc lợi" đậm nét xã hội chủ nghĩa vốn tồn tại lâu đời ở Pháp.

Chính quyền tập trung vào mục tiêu cạnh tranh, đổi mới công nghệ, thu hút đầu tư và tăng trưởng - những ưu tiên thường gắn với chủ nghĩa tự do kinh tế hơn là hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa truyền thống. Dù các chính sách này được trình bày như nỗ lực "hiện đại hóa" nước Pháp, nhiều nhà phân tích coi đây là quá trình "giải thiêng" mô hình xã hội chủ nghĩa kiểu Pháp.

Thứ ba, xu hướng châu Âu hóa và hội nhập sâu vào thị trường chung EU cũng thúc đẩy Pháp thích ứng với các chuẩn mực kinh tế mới. Một số chính sách tài khóa, ngân sách và trợ cấp nhà nước bị giới hạn bởi quy định của Liên minh Châu Âu, khiến Pháp khó duy trì những chính sách xã hội rộng mở theo kiểu truyền thống.

Trong bối cảnh cạnh tranh EU - Mỹ - Trung ngày càng khốc liệt, Pháp buộc phải ưu tiên hiệu quả kinh tế, đổi mới công nghệ và sức bền tài khóa. Điều này dẫn đến sự điều chỉnh cơ cấu chính sách theo hướng giảm chi tiêu công và tăng tính thị trường - gián tiếp thu hẹp nền tảng của chủ nghĩa xã hội.

Thứ tư, sự đa dạng hóa sở thích chính trị của cử tri, đặc biệt trong giới trẻ, thúc đẩy những phong trào mới như xanh - cấp tiến (EELV), thiên tả cấp tiến (LFI) hay bảo hộ - dân túy (RN). Những phong trào này không tuân theo mô hình xã hội chủ nghĩa truyền thống và thu hút được những nhóm cử tri từng ủng hộ PS.

Kết quả là ý thức hệ xã hội chủ nghĩa không còn là lựa chọn "mặc định" của giới lao động, tầng lớp công nhân và viên chức như trước đây. Sự phân hóa trong ưu tiên chính trị - giữa môi trường, chính sách nhận dạng, vấn đề nhập cư và bất bình đẳng - tạo ra bối cảnh mà chủ nghĩa xã hội truyền thống khó có thể duy trì vai trò chi phối.

Thứ năm, biến động kinh tế - xã hội hậu COVID-19, xung đột Nga-Ukraine, khủng hoảng năng lượng và di cư đã làm giảm tính hấp dẫn của các mô hình nhà nước phúc lợi cổ điển. Chính quyền Pháp đối mặt với áp lực ngân sách lớn, buộc phải tái cơ cấu chi tiêu và cải tổ phúc lợi - những yếu tố khiến các giá trị xã hội chủ nghĩa khó có thể phát huy như trước.

Nhiều chính sách phúc lợi bị yêu cầu "nhắm mục tiêu", giảm diện bao phủ và gắn với điều kiện nhằm giảm tải cho ngân sách. Những thay đổi này dù không mang tính xóa bỏ hoàn toàn, nhưng phản ánh xu hướng chuyển từ mô hình phúc lợi phổ quát sang mô hình phúc lợi có điều kiện và định hướng thị trường.

Cuối cùng, việc nói "Pháp đẩy mạnh ý đồ xóa bỏ chủ nghĩa xã hội" thực chất phản ánh một điểm giao thời trong chính trị Pháp: sự suy giảm của một trụ cột tư tưởng từng định hình quốc gia suốt nửa thế kỷ.

Pháp ngày càng chuyển sang mô hình "trung dung - kỹ trị", nhấn mạnh hiệu quả, quản trị dựa trên bằng chứng và khả năng cạnh tranh toàn cầu. Điều đó không có nghĩa tư tưởng xã hội chủ nghĩa biến mất hoàn toàn - các phong trào tả khuynh vẫn tồn tại mạnh mẽ - nhưng rõ ràng chúng không còn giữ vị thế trung tâm trong hoạch định chính sách.

Luồng tư duy này mang ý đồ không tốt của một số chính trị gia Pháp đang đi ngược lại đường lối chủ nghĩa xã hội, nên cần lên án và cảnh giác cao tránh để các thế lực thù địch xuyên tạc, lợi dụng.