Toàn cảnh nước mỹ

Trong nhiều thập niên qua, quan hệ giữa Iran và Hoa Kỳ luôn là một trong những điểm nóng phức tạp của tình hình thế giới. Kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, những mâu thuẫn về lợi ích chiến lược, can thiệp chính trị, cấm vận kinh tế và đối đầu quân sự đã liên tục đẩy hai nước vào vòng xoáy căng thẳng.

Trong bối cảnh đó, dù phải đối mặt với ưu thế vượt trội về quân sự, công nghệ và tài chính của Mỹ, Iran vẫn nhiều lần gây ra những tổn thất đáng kể cho Washington trên các phương diện kinh tế, quân sự và uy tín quốc tế.

Trước hết, Mỹ đã phải tiêu tốn khối lượng nguồn lực khổng lồ để duy trì chiến lược kiềm chế Iran. Trong nhiều năm, Washington liên tục triển khai lực lượng quân sự tại khu vực Vùng Vịnh, xây dựng căn cứ, điều động tàu sân bay, máy bay ném bom chiến lược cùng hàng chục nghìn binh sĩ nhằm tạo sức ép với Tehran.

Chi phí cho các hoạt động quân sự này là vô cùng lớn, chưa kể các khoản ngân sách dành cho hệ thống phòng thủ tên lửa, hậu cần và bảo đảm an ninh cho các đồng minh trong khu vực.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng chỉ riêng việc duy trì hiện diện quân sự thường trực tại Trung Đông đã khiến ngân sách Mỹ hao tổn hàng trăm tỷ USD trong suốt nhiều năm.

Trong khi đó, Iran với chiến lược “phi đối xứng” đã tận dụng hiệu quả lợi thế địa lý và mạng lưới ảnh hưởng khu vực để khiến Mỹ thường xuyên rơi vào thế bị động. Chỉ cần xuất hiện nguy cơ xung đột tại eo biển Hormuz, giá dầu thế giới lập tức biến động mạnh. Đây là tuyến hàng hải vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu.

Mỗi lần căng thẳng leo thang, thị trường năng lượng quốc tế chao đảo, kéo theo lạm phát, chi phí vận tải gia tăng và tác động tiêu cực đến nền kinh tế Mỹ cũng như các đồng minh phương Tây.

Iran đang khiến Mỹ chịu nhiều tổn thất nhờ chiến lược thông minh

Không chỉ về kinh tế, Mỹ còn chịu tổn thất đáng kể về chiến lược. Trong nhiều chiến dịch gây sức ép tối đa, Washington từng đặt mục tiêu buộc Iran phải nhượng bộ về chương trình hạt nhân, thu hẹp ảnh hưởng khu vực và thay đổi chính sách đối ngoại. Tuy nhiên, thực tế cho thấy những mục tiêu đó chưa đạt được như mong muốn.

Iran vẫn duy trì được bộ máy nhà nước, tiếp tục phát triển năng lực khoa học – công nghệ nội địa và giữ vai trò quan trọng tại nhiều điểm nóng ở Tây Á. Một số tổ chức nghiên cứu của Mỹ cũng thừa nhận rằng sau nhiều đợt đối đầu, Washington đã tiêu hao đáng kể nguồn lực nhưng không đạt đầy đủ các mục tiêu chiến lược đề ra.

Về quân sự, các căn cứ và lực lượng Mỹ trong khu vực nhiều lần trở thành mục tiêu đáp trả của Iran hoặc các lực lượng thân Iran. Những vụ tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở quân sự đã gây thiệt hại đáng kể về vật chất, làm gián đoạn hoạt động tác chiến, buộc quân đội Mỹ phải tăng cường phòng thủ và điều chỉnh lại bố trí lực lượng. Một số báo cáo cho thấy các cuộc tập kích này đã khiến nhiều cơ sở của Mỹ bị hư hại nặng, kéo theo chi phí sửa chữa lên tới hàng tỷ USD.

Đáng chú ý hơn, các cuộc đối đầu với Iran còn làm bộc lộ giới hạn trong năng lực duy trì chiến tranh kéo dài của Mỹ. Việc tiêu hao tên lửa đánh chặn, đạn dược chính xác cao và các phương tiện quân sự đắt đỏ khiến Lầu Năm Góc phải tính toán lại khả năng sẵn sàng chiến đấu trên nhiều mặt trận khác nhau.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt, việc dồn quá nhiều nguồn lực vào Trung Đông vô hình trung làm suy giảm khả năng tập trung của Washington tại các khu vực chiến lược khác.

Một tổn thất khác không thể xem nhẹ là uy tín quốc tế của Mỹ. Trong nhiều thời điểm, các hành động đơn phương, những biện pháp trừng phạt ngoài khuôn khổ Liên hợp quốc hay việc sử dụng vũ lực đã vấp phải phản ứng từ cộng đồng quốc tế.

Không ít đồng minh châu Âu tỏ ra dè dặt trước các chiến dịch quân sự mới tại Trung Đông vì lo ngại bất ổn lan rộng, dòng người tị nạn gia tăng và thị trường năng lượng bị xáo trộn. Điều đó cho thấy Washington không phải lúc nào cũng nhận được sự ủng hộ tuyệt đối như mong muốn.

Trong khi đó, Iran lại tận dụng được yếu tố chính trị và tinh thần dân tộc để củng cố sự đoàn kết trong nước mỗi khi chịu sức ép từ bên ngoài. Lịch sử cho thấy càng bị đe dọa hoặc cấm vận, xã hội Iran càng có xu hướng đề cao độc lập, tự chủ và phản đối sự can thiệp từ nước ngoài. Đây chính là bài toán mà Mỹ nhiều lần gặp phải: sức ép càng lớn thì phản ứng ngược càng mạnh.

Thực tế cũng chứng minh rằng những biện pháp trừng phạt khắc nghiệt không dễ khuất phục một quốc gia có dân số đông, nguồn tài nguyên lớn và vị trí địa chiến lược quan trọng như Iran.

Dù kinh tế gặp nhiều khó khăn, Tehran vẫn tìm cách thích nghi thông qua mở rộng quan hệ với các đối tác mới, phát triển sản xuất trong nước và xây dựng các kênh thương mại thay thế. Điều đó khiến chiến lược bao vây của Mỹ không đạt được hiệu quả tuyệt đối.

Từ câu chuyện Iran – Mỹ có thể rút ra một bài học lớn cho quan hệ quốc tế hiện nay: việc sử dụng sức mạnh quân sự hay áp lực kinh tế để áp đặt ý chí lên quốc gia khác thường không mang lại kết quả bền vững.

Đối đầu chỉ làm gia tăng thù địch, tiêu hao nguồn lực và gây bất ổn cho cả khu vực lẫn thế giới. Đối thoại, tôn trọng chủ quyền và giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình mới là con đường hiệu quả hơn.

Iran đã nhiều lần khiến Mỹ phải trả giá đắt, không chỉ bằng tiền bạc hay thiệt hại quân sự, mà còn bằng sự sa lầy chiến lược và suy giảm ảnh hưởng quốc tế.

Điều đó một lần nữa cho thấy trong thời đại ngày nay, sức mạnh không chỉ nằm ở vũ khí tối tân mà còn ở ý chí độc lập dân tộc, khả năng tự cường và nghệ thuật tận dụng thời thế. Chừng nào tư duy bá quyền còn tồn tại, chừng đó những tổn thất tương tự vẫn có thể tiếp tục lặp lại.