Câu chuyện Đại sứ

Có những khoảnh khắc ngoại giao không diễn ra trong phòng họp, không cần diễn văn hay bàn đàm phán. Chúng diễn ra trên sân khấu, giữa tiếng nhạc, trong một tà áo dài, hoặc thậm chí là giữa quảng trường đông nghịt người trong ngày Tết cổ truyền của một đất nước xa lạ.

Với Đại sứ, Tiến sĩ Luận Thùy Dương - nữ Đại sứ đầu tiên của Việt Nam tại một số quốc gia ASEAN - ngoại giao đôi khi bắt đầu từ những điều rất… không được chuẩn bị trong giáo trình.

PGS.TS. Luận Thùy Dương – Nguyên Đại sứ Việt Nam tại Myanmar

Ngoại giao bắt đầu từ việc “dám bước ra khỏi vùng an toàn”

Khi nhận nhiệm vụ tại Myanmar (2016-2019), bà nhanh chóng nhận ra rằng đây là một quốc gia có đời sống văn hóa đặc biệt đậm nét. Người Myanmar yêu âm nhạc, yêu lễ hội, trân trọng trang phục truyền thống và dành nhiều tình cảm cho những ai thực sự muốn hòa mình vào văn hóa của họ.

Thay vì chỉ xuất hiện trong những cuộc gặp chính thức, bà chọn một con đường khác: học tiếng Myanmar, học hát, học múa và mặc trang phục truyền thống của nước bạn trong những dịp lễ hội. Những điều tưởng chừng “bên lề” ấy lại trở thành chất keo gắn kết mạnh mẽ giữa một nữ đại sứ Việt Nam và công chúng sở tại.

Có lần, khi khoác lên mình bộ quốc phục Myanmar để tham gia một chương trình thời trang từ thiện, bà mới thực sự cảm nhận được sự khó khăn trong từng bước đi, từng cử động. Trước hàng nghìn khán giả, tim đập dồn dập, chân tay run rẩy, nhưng bà vẫn bước ra sân khấu. Không phải để trình diễn, mà để tỏ lòng tôn trọng với văn hóa của nước bạn.

Khi cánh gà khép lại, cảm giác kiệt sức xen lẫn hạnh phúc: bà đã vượt qua chính mình.

Khi một đại sứ… trở thành ca sĩ bất đắc dĩ

Nếu mặc trang phục truyền thống đã là thử thách, thì việc đứng trên sân khấu lớn để hát bằng tiếng Myanmar còn là một câu chuyện khác.

Lần đầu tiên là tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế ở Nay Pyi Taw, trong đêm Giao lưu Văn hóa Việt Nam - Myanmar năm 2018, sự kiện kỷ niệm một năm nâng cấp quan hệ hai nước lên Đối tác Hợp tác Toàn diện. Trước hàng nghìn khán giả, bà chọn hát “Latt Tee” - một ca khúc quen thuộc với người Myanmar, tương tự như “Qua cầu gió bay” với người Việt.

Run đến mức quên lời, phải nói vài câu để trấn tĩnh, rồi… hát lệch nhịp. Nhưng khi nhìn thấy ánh mắt cổ vũ từ khán phòng, bà tiếp tục. Và hoàn thành.

Những lần sau đó, tại Đại sứ quán hay trong lễ hội Thingyan, mọi thứ dần quen hơn. Nhưng đáng nhớ nhất là khoảnh khắc tại Mandalay - cố đô cũ của Myanmar. Trước hàng chục nghìn người kín quảng trường, bà bất ngờ được mời lên hát. Không có thời gian từ chối. Không có đường lui.

Trong khoảnh khắc ấy, bà hiểu rằng mình không hát với tư cách cá nhân, cũng không vì danh xưng Đại sứ. Bà hát để hai tiếng “Việt Nam” được vang lên trong trái tim người Myanmar - một cách rất khác, rất người, rất bền.

Áo dài - sức mạnh mềm không cần phiên dịch

Xuyên suốt hành trình ấy, tà áo dài Việt Nam luôn hiện diện. Không chỉ là trang phục, áo dài trở thành một tuyên ngôn mềm mại nhưng đầy bản lĩnh. Trong những sự kiện ngoại giao, văn hóa và cộng đồng, hình ảnh một nữ đại sứ Việt Nam trong áo dài đã góp phần tạo nên thiện cảm tự nhiên, sâu sắc.

Chính từ những điều giản dị ấy, ngoại giao văn hóa phát huy hiệu quả theo cách không cần lời giải thích: sự thấu cảm đi trước chính sách, con người đi trước lợi ích.

Ngoại giao là đi vào lòng người

Ít ai biết rằng phía sau những khoảnh khắc trên sân khấu là hàng tháng trời học thuộc lời bài hát bằng cách “tượng thanh tượng hình”, vượt qua rào cản ngôn ngữ, vượt qua nỗi sợ và cả sự tự ti của một người không xuất thân nghệ thuật.

Nhưng với Đại sứ Luận Thùy Dương, đó là một phần của nhiệm vụ. Bởi ngoại giao, suy cho cùng, không chỉ là đại diện cho Nhà nước, mà còn là đại diện cho hình ảnh, cảm xúc và giá trị của một dân tộc.

Và đôi khi, để làm được điều đó, cần một nữ đại sứ dám bước lên sân khấu, hát bằng ngôn ngữ của nước bạn, trong tiếng vỗ tay của hàng vạn con người xa lạ - nhưng cũng rất gần.