Du lịch

Múa Tắc Xình của người Sán Chay hiểu như một nghi lễ để tạ ơn các vị thần linh sau mỗi mùa thu hoạch, cầu mong cho năm mới mưa nắng thuận hòa, mùa màng bội thu.

Giữ gìn cho muôn đời sau

Như thường lệ, sau buổi học đầu tuần ở trường Trung học cơ sở Phú Đình, xã Phú Đình (Thái Nguyên) các em học sinh thường được tập trung trong các câu lạc bộ văn nghệ để học múa và hát những làn điệu dân tộc. Những buổi học ngoại khoá đầy thú vị như vậy được chính các nghệ nhân là các bậc cha, chú các em truyền dậy.

Cô Nguyễn Thị Tuyến Lệ, Hiệu trưởng trường Trung học cơ sở Phú Đình gần như chưa buổi học ngoại khoá nào vắng mặt. Tự tay cô trang điểm cho các em, nắn nót từng trang phục dân tộc Dao, Sán Chày, Mường, Thái… sao cho để các em cảm nhận sâu sắc và gần gũi nhất với văn hoá truyền thống của cha ông. Buổi học đầu tiên của tháng 2 đầu xuân, các em được học múa Tắc Xình của bà con Sán Chay với nhạc cụ giản dị chỉ là những thanh tre, nứa.

“Múa Tắc Xình của người Sán Chay hiểu như một nghi lễ để tạ ơn các vị thần linh sau mỗi mùa thu hoạch, cầu mong cho năm mới mưa nắng thuận hòa, mùa màng bội thu. Các động tác, dù đơn giản, nhưng đều gợi lên những cảm xúc, triết lý sâu sắc. Nhạc cụ của múa Tắc Xình sử dụng những nhạc cụ tre, nứa giản dị ví như nhịp đập đất mẹ nâng từng bước nhảy uyển chuyển. Chúng tôi muốn giữ lại cho muôn đời sau những giá trị quý báu này” – Cô Nguyễn Thị Tuyết Lệ cho biết.

Nhạc cụ của múa Tắc Xình sử dụng những nhạc cụ tre, nứa giản dị ví như nhịp đập đất mẹ nâng từng bước nhảy uyển chuyển.

Chị Triệu Thị Hằng, một phụ huynh học sinh cho biết thêm,  những tiếng "tắc tắc xình, tắc tắc xình, tắc xình" là va chạm của nhạc cụ tre nứa, chứa đựng  sự tôn nghiêm nên các nghệ nhân thường truyền lại thế hệ sau bằng cả tình cảm lẫn kinh nghiệm để các động tác kỹ thuật hòa quyện về tâm hồn, niềm tin trước giá trị thiêng liêng của tín ngưỡng.

Còn anh Phạm Văn Sang, du khách đến từ Hà Nội bày tỏ, chúng tôi rất thích thú khi được chứng kiến các em nhỏ đã thành thạo những điệu múa, gia điệu của cha ông. Chính điều này sẽ còn thu hút chúng tôi quay trở lại khám phá nhiều nét mới mẻ vùng đất Thái Nguyên

Định hướng lâu dài

Người múa Tắc Xình tay cầm cây tre, nứa, di chuyển theo vòng tròn và điệu nhạc vui tươi. Mỗi bước nhảy, động tác múa đều mô phỏng sống động câu chuyện về nếp sinh hoạt, tinh thần gắn bó, yêu thương của cộng đồng.

Chị Lý Thị Chiên, Chủ nhiệm câu lạc bộ hợp tác xã an toàn khu (ATK) Gió Ngàn cho biết, người Sán Chay (hay còn gọi Cao Lan) là một phần máu thịt trong 54 dân tộc anh em, sinh sống chủ yếu ở miền núi phía Bắc nước ta, trong đó Thái Nguyên chiếm tới gần 20%. Xã Phú Đình (Thái Nguyên) nơi tiếp giáp với tỉnh Tuyên Quang, cộng đồng người Sán Chay quần tụ cùng các dân tộc Tày, Dao, Kinh từ bao đời nay làm nên những nét văn hoá độc đáo của bà con các dân tộc vùng an toàn khu (ATK). Múa Tắc Xình cũng nằm trong kế hoạch bảo tồn phát huy các giá trị văn hoá của cộng đồng các dân tộc tỉnh Thái Nguyên. 

“Người múa Tắc Xình tay cầm cây tre, nứa, di chuyển theo vòng tròn và điệu nhạc vui tươi. Mỗi bước nhảy, động tác múa đều mô phỏng sống động câu chuyện về nếp sinh hoạt, tinh thần gắn bó, yêu thương của cộng đồng. Điệu múa bắt đầu với động tác "thăm và dọn đường" khi người dân lên rừng, ra nương. Điệu vui nhất là "thu hoạch mùa màng" biểu cảm trọn vẹn của niềm vui lao động. Còn "mừng mùa" kêu gọi cả cộng đồng sẽ cùng nhau nhảy múa. Tiếng Tắc và Xình là mô phỏng nhịp đập của tre nứa như tiếng lòng người dân cầu mùa màng bội thu, quốc thái dân an” – Chị Lý Thị Chiên cho biết.

Bà Lương Thị Duyên, Phó Phòng Quản lý Du lịch, Sở Văn hoá Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nghuyên thông tin, từ năm 2014, Thái Nguyên đã đưa múa Tắc Xình vào chương trình ngoại khóa trong các trường học, giúp học sinh hiểu hơn về giá trị văn hóa độc đáo này. Cũng vì thế, Thái Nguyên là một trong những địa phương đi đầu trong công tác bảo tồn di sản văn hóa múa Tắc Xình. Hiện các trưởng học trên địa bàn xã Phú Đình, xã Phú Lương hầu hết đều đã có câu lạc bộ múa Tắc Xình, thu hút sự tham gia của đông đảo học sinh và được các phụ huynh rất ủng hộ.

Trong tương lai, múa Tắc Xình và những nét văn hoá độc đáo khác sẽ được phát huy như điệu múa chào mừng du khách đến tham qua vùng an toàn khu thiêng liêng.

Ông Phùng Văn Đăng, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã Phú Đình khẳng định, múa Tắc Xình - di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc tuy mộc mạc nhưng mang ý nghĩa thiêng liêng, được đồng bào coi như nhịp cầu kết nối giữa trời và đất, giữa quá khứ và hiện tại, giữa thế hệ trước và thế hệ sau. Trong tương lai, múa Tắc Xình và những nét văn hoá độc đáo khác sẽ được phát huy như điệu múa chào mừng du khách đến tham qua vùng an toàn khu thiêng liêng.

Hiện tại, mỗi dịp xuân về không chỉ tại các bản làng vùng cao vang lên làn điệu Tắc Xình. Mà từ lâu, tại Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam, tại Làng Văn hoá  - Du lịch các dân tộc (Hà Nội) đã nhiều lần tái dựng hình ảnh, âm thanh của múa Tắc Xình. Đây cũng là lúc tạo ra những cơ hội để đồng bào Sán Chay giao lưu, học hỏi, quảng bá văn hóa dân tộc mình với du khách trong nước và quốc tế.  

Trong không khí đón Xuân, đồng bào dân tộc Sán Chay ở huyện miền núi Phú Lương (Thái Nguyên) lại hòa nhịp trong không gian lễ hội cầu mùa với âm thanh, nhịp điệu rộn ràng từ điệu Tắc Xình. Giữa lòng núi rừng trong bảng lảng sương mờ bao phủ, từng mái nhà sàn lợp cọ trong xóm Đồng Tâm (xã Tức Tranh, huyện Phú Lương) nằm e ấp bên nương chè càng tô điểm thêm vẻ bình yên của làng bản bên triền núi Cắm Mốc, núi Đình. Nơi ấy, cộng đồng dân tộc Sán Chay vừa lao động sản xuất, vừa rộn ràng điệu múa Tắc Xình - di sản văn hóa thiêng liêng, linh hồn của lễ hội cầu mùa mỗi dịp Xuân về.

Hòa nhịp kết nối này, Mỗi bước múa, mỗi nhịp trống, mỗi lời ca kết hợp trong trang phục đặc sắc của dân tộc, âm vang kỳ diệu từ nhạc cụ truyền thống đã trở thành dấu ấn của văn hóa, lịch sử, trở thành biểu tượng cho niềm tin, sức sống. Cùng nhịp đập mùa xuân, múa Tắc Xình tựa lời nhắc nhở về cội nguồn, về những giá trị bền vững không thể phai mờ. Người Sán Chay không chỉ bảo tồn một điệu múa, mà toát lên cả hồn cốt văn hóa, để thế hệ mai sau vẫn có thể nghe thấy tiếng trống, tiếng chuông, những bước nhảy thiêng liêng mà tổ tiên trao truyền lại.