Toàn cảnh nước mỹ

Tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong cuộc trả lời phỏng vấn với Al Jazeera đã khẳng định Mỹ phải chịu trách nhiệm cho cuộc chiến đang bao trùm khu vực Trung Đông, đồng thời cho rằng Washington sẽ phải gánh chịu mọi hệ quả từ sự leo thang này. Ông bác bỏ các cáo buộc nhằm vào dân thường, bảo vệ các hành động đáp trả của Iran và nhấn mạnh sự hiện diện quân sự dày đặc của Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh khiến nguy cơ leo thang trở nên khó tránh khỏi.

Ông Araghchi cũng phát tín hiệu về khả năng áp dụng các quy tắc mới đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, trong khi bác bỏ phương án ngừng bắn tạm thời, thay vào đó kêu gọi chấm dứt hoàn toàn xung đột. Trong cuộc điện đàm với Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres, ông tiếp tục kêu gọi cộng đồng quốc tế lên án các hành động quân sự của Mỹ và Israel, yêu cầu chấm dứt “sự gây hấn quân sự” nhằm vào Iran.

Eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 1/5 lưu lượng dầu mỏ toàn cầu – đang trở thành tâm điểm căng thẳng khi Iran cho rằng chính cuộc chiến do Mỹ và Israel gây ra đã làm gián đoạn hoạt động vận chuyển. Giá dầu Brent, chuẩn tham chiếu quốc tế, đã tăng 2,5% lên mức 105,70 USD/thùng, cao hơn hơn 40% so với thời điểm trước khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2.

Trong bối cảnh rủi ro gia tăng, nhiều quốc gia được cho là đang đàm phán với Iran nhằm đảm bảo hành lang an toàn cho tàu thuyền qua eo biển này. Trước đó, một cố vấn cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) từng tuyên bố eo biển “đã bị đóng” và cảnh báo có thể tấn công các tàu đi qua. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Araghchi khẳng định eo biển vẫn “mở, nhưng đóng với kẻ thù”.

Phản ứng trước tình hình, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi thành lập một liên minh hải quân nhằm bảo vệ tuyến vận tải này, song đến nay chưa có quốc gia nào cam kết tham gia. Ông thậm chí kêu gọi các nước thành viên NATO hỗ trợ, cảnh báo về “tương lai rất tồi tệ” nếu không hợp tác.

Ở chiều ngược lại, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố Paris sẽ không tham gia các chiến dịch quân sự nhằm mở lại eo biển Hormuz trong bối cảnh hiện tại, nhấn mạnh Pháp không phải là một bên trong cuộc xung đột. Tuy nhiên, ông để ngỏ khả năng tham gia các cơ chế hộ tống tàu thuyền sau khi chiến sự kết thúc, với điều kiện có sự tham gia của Iran.

Liên minh châu Âu cũng đang tìm kiếm các giải pháp ngoại giao nhằm đảm bảo lưu thông qua eo biển Hormuz và hạn chế tác động của giá năng lượng tăng cao đối với thị trường tài chính toàn cầu. Đại diện chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas cho biết khối này không có kế hoạch mở rộng sứ mệnh Aspides – được thiết lập năm 2024 nhằm bảo vệ tàu thuyền tại Biển Đỏ – sang khu vực Hormuz trong giai đoạn hiện nay, đồng thời nhấn mạnh không quốc gia nào sẵn sàng đưa lực lượng vào khu vực nguy hiểm khi xung đột chưa chấm dứt.

Cùng quan điểm thận trọng, Tổng Thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) Arsenio Dominguez cảnh báo các biện pháp hộ tống quân sự không thể đảm bảo an toàn tuyệt đối cho tàu thuyền và không phải là giải pháp bền vững trong dài hạn.

Trong khi đó, Iraq cho biết đã đạt được thỏa thuận với Iran để các tàu chở dầu của nước này có thể đi qua eo biển Hormuz, còn Ấn Độ phủ nhận các thông tin liên quan đến việc đàm phán trao đổi tàu bị bắt giữ nhằm đảm bảo an toàn hàng hải.

Diễn biến căng thẳng tại Hormuz tiếp tục làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, tạo áp lực lớn lên giá dầu và các thị trường tài chính, đồng thời đặt ra thách thức đối với nỗ lực ổn định kinh tế của nhiều quốc gia.