Toàn cảnh nước mỹ

Theo truyền thông nhà nước Iran, giáo sĩ Mojtaba Khamenei, con trai thứ hai của Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, đã được lựa chọn làm Lãnh tụ Tối cao mới của nước Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Quyết định được đưa ra sau khi Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng trong cuộc tấn công vào khu phức hợp của ông tại Tehran, xảy ra trong ngày đầu tiên của cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran. Cuộc không kích cũng khiến mẹ, vợ và một người em gái của Mojtaba Khamenei thiệt mạng. Bản thân ông được cho là không có mặt tại địa điểm bị tấn công và đã sống sót sau đợt ném bom dữ dội.

Giáo sĩ Mojtaba Khamenei – con trai thứ hai của Ayatollah Ali Khamenei – được lựa chọn làm Lãnh tụ Tối cao mới của Iran.

Được Hội đồng Chuyên gia lựa chọn với “phiếu bầu quyết định”

Hội đồng Chuyên gia Iran – cơ quan gồm 88 giáo sĩ có nhiệm vụ lựa chọn Lãnh tụ Tối cao – đã kêu gọi người dân cả nước duy trì đoàn kết và bày tỏ sự ủng hộ đối với nhà lãnh đạo mới.

Trong tuyên bố được phát đi trên truyền thông nhà nước ngày Chủ nhật, cơ quan này cho biết Mojtaba Khamenei được lựa chọn thông qua một “phiếu bầu quyết định”. Hội đồng đồng thời kêu gọi toàn thể người dân Iran, đặc biệt là giới tinh hoa trong các chủng viện và trường đại học, tuyên thệ trung thành với lãnh đạo mới và duy trì sự thống nhất quốc gia.

Mojtaba Khamenei năm nay 56 tuổi, chưa từng tham gia tranh cử hay trải qua một cuộc bỏ phiếu công khai nào. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ qua, ông được xem là một nhân vật có ảnh hưởng lớn trong vòng tròn quyền lực thân cận của cha mình và xây dựng quan hệ sâu rộng với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Trong những năm gần đây, Mojtaba Khamenei thường xuyên được nhắc đến như một ứng viên hàng đầu có thể kế nhiệm cha mình – người từng giữ chức Tổng thống Iran gần 8 năm và sau đó nắm giữ quyền lực tối cao của đất nước suốt 36 năm trước khi qua đời trong cuộc tấn công cuối tháng 2.

Việc Mojtaba Khamenei lên nắm quyền được nhiều nhà quan sát nhận định là dấu hiệu cho thấy các phe phái bảo thủ cứng rắn trong bộ máy chính trị Iran vẫn duy trì ảnh hưởng mạnh mẽ, đồng thời có thể cho thấy Tehran chưa sẵn sàng bước vào các cuộc đàm phán hoặc thỏa thuận trong ngắn hạn.

Nhân vật kín tiếng nhưng có ảnh hưởng lớn trong hệ thống quyền lực

Một người đàn ông Iran cầm bức ảnh của Mojtaba Khamenei – con trai của Lãnh tụ Tối cao Iran khi đó – khi tham gia lễ kỷ niệm 47 năm Cách mạng Hồi giáo tại Tehran, Iran, ngày 11/2/2026. (Ảnh minh họa: Abedin Taherkenareh/EPA)

Khác với nhiều giáo sĩ cấp cao khác, Mojtaba Khamenei trong nhiều năm qua giữ hình ảnh khá kín tiếng. Ông hiếm khi xuất hiện trước công chúng, không thường xuyên giảng đạo hay phát biểu chính trị, đến mức nhiều người dân Iran dù biết tên nhưng chưa từng nghe giọng nói của ông.

Sự thăng tiến của ông trong hệ thống quyền lực cũng từng gây tranh cãi. Một số nhân vật thuộc phe cải cách từng cáo buộc Mojtaba Khamenei can thiệp vào các cuộc bầu cử và sử dụng lực lượng bán quân sự Basij thuộc IRGC để trấn áp các cuộc biểu tình trong phong trào “Green Movement” năm 2009, diễn ra sau cuộc bầu cử gây tranh cãi giúp Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad tái đắc cử.

Trong những năm sau đó, lực lượng Basij tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong việc trấn áp nhiều làn sóng biểu tình trên toàn quốc. Gần đây nhất, các tổ chức nhân quyền quốc tế và Liên Hợp Quốc cho rằng hàng nghìn người đã thiệt mạng trong các cuộc trấn áp biểu tình hồi đầu tháng 1. Chính quyền Iran khi đó cáo buộc các “phần tử khủng bố và bạo loạn” được Mỹ và Israel hậu thuẫn đứng sau các vụ việc.

Quan hệ chặt chẽ với IRGC và mạng lưới quyền lực kinh tế

Mojtaba Khamenei bắt đầu xây dựng quan hệ với IRGC từ khi còn trẻ. Trong thập niên 1980, ông từng tham gia Tiểu đoàn Habib của lực lượng này trong nhiều chiến dịch của cuộc chiến Iran – Iraq. Nhiều đồng đội của ông sau đó giữ các vị trí quan trọng trong bộ máy an ninh và tình báo của nước Cộng hòa Hồi giáo non trẻ khi đó.

Theo một số báo cáo của truyền thông phương Tây, Mojtaba Khamenei cũng được cho là sở hữu một mạng lưới tài sản và lợi ích kinh tế lớn ở nhiều quốc gia. Mặc dù tên của ông không xuất hiện trực tiếp trong các giao dịch bị cáo buộc, nhưng các báo cáo cho rằng hàng tỷ USD đã được luân chuyển thông qua mạng lưới cộng sự và những người thân cận trong hệ thống chính trị Iran.

Một số thông tin cũng đề cập mối liên hệ giữa Mojtaba Khamenei và doanh nhân Ali Ansari – người từng gây chú ý khi ngân hàng Bank Ayandeh của ông bị giải thể do phá sản sau khi cấp nhiều khoản vay lớn cho các cá nhân không được công bố. Vụ việc này được cho là góp phần làm gia tăng lạm phát tại Iran do một phần thiệt hại phải được bù đắp bằng nguồn lực công.

Tuy nhiên, cả Mojtaba Khamenei lẫn Ali Ansari đều chưa từng công khai bình luận về các cáo buộc nói trên.

Tranh cãi về vị thế tôn giáo

Một trong những vấn đề gây tranh luận liên quan đến Mojtaba Khamenei là vị thế tôn giáo của ông. Hiện ông mang cấp bậc Hojatoleslam, tức giáo sĩ trung cấp, thấp hơn cấp bậc Ayatollah vốn thường gắn với vị trí lãnh đạo tối cao.

Tuy nhiên, tiền lệ từng xảy ra khi cha ông – Ali Khamenei – cũng chưa đạt cấp bậc Ayatollah khi được lựa chọn làm Lãnh tụ Tối cao năm 1989. Khi đó, luật pháp Iran đã được sửa đổi để phù hợp với việc bổ nhiệm này, và một sự điều chỉnh tương tự hoàn toàn có thể xảy ra trong trường hợp của Mojtaba Khamenei.

Hiện chưa rõ Iran sẽ tiếp tục tiến hành các bước chính trị tiếp theo như thế nào khi đất nước đang áp đặt tình trạng hạn chế internet trên toàn quốc và siết chặt kiểm soát thông tin trong bối cảnh các cuộc không kích của Mỹ và Israel vẫn tiếp diễn.