Văn hóa

Đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp kinh doanh xổ số trong việc bảo đảm điều kiện lao động, thiết lập mức hoa hồng công bằng, minh bạch cho người bán vé số dạo – nhóm lao động yếu thế đang trực tiếp tạo ra nguồn thu lớn cho ngân sách.

Phát biểu tại phiên thảo luận hội trường về kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước chiều 20/4, đại biểu Châu Quỳnh Giao (đoàn An Giang) nhấn mạnh vai trò quan trọng của xổ số kiến thiết đối với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Đại biểu Châu Quỳnh Giao (An Giang) phát biểu. Ảnh: Đại Đoàn Kết

Theo số liệu Bộ Tài chính, năm 2025, riêng 21 công ty xổ số kiến thiết khu vực miền Nam đạt doanh thu hơn 155.500 tỉ đồng, nộp ngân sách gần 52.000 tỉ đồng – nguồn lực đáng kể cho đầu tư hạ tầng và an sinh xã hội.

Tuy nhiên, phía sau những con số này là thực tế đáng chú ý: hoạt động xổ số có xu hướng tác động nhiều đến nhóm thu nhập thấp. Người mua chủ yếu là người có hoàn cảnh khó khăn với kỳ vọng đổi đời, trong khi người bán phần lớn là lao động yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ đơn thân, lao động di cư, thậm chí có cả trẻ em.

Theo đại biểu, hiện có hơn nửa triệu người mưu sinh bằng nghề bán vé số dạo, nhưng đời sống vẫn bấp bênh. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ khoảng trống pháp lý: các quy định hiện hành về phân phối lợi nhuận chưa có cơ chế dành một phần lợi nhuận hỗ trợ trực tiếp cho lực lượng này.

Quan hệ giữa người bán và đại lý chủ yếu là “mua đứt bán đoạn”, không có hợp đồng lao động, không được tiếp cận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và không được thừa nhận là một mắt xích chính thức trong chuỗi giá trị ngành.

Đại biểu cũng chỉ ra, mức hoa hồng hiện khoảng 1.000 đồng mỗi tờ vé khiến người bán phải tiêu thụ khoảng 200 tờ/ngày mới đạt thu nhập hơn 200.000 đồng – mức chênh lệch đáng kể so với thu nhập của các khâu khác trong hệ thống phân phối.

Trong khi đó, các quy định như Nghị định 30/2007 về kinh doanh xổ số hay Thông tư 75/2013 chưa đề cập cụ thể đến chế độ đãi ngộ, bảo vệ quyền lợi cho người bán vé số dạo. Việc khống chế trần hoa hồng cũng có thể vô tình hạn chế thu nhập của nhóm lao động này.

Từ thực tế trên, đại biểu kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý theo hướng coi người bán vé số dạo là lao động tự do đặc thù, cần được bảo vệ. Đồng thời, tạo điều kiện để họ tiếp cận bảo hiểm xã hội tự nguyện, trong đó có thể hỗ trợ một phần mức đóng từ quỹ phúc lợi của doanh nghiệp xổ số hoặc ngân sách nhà nước.

Đại biểu đề xuất sửa đổi các quy định liên quan theo hướng phân phối lợi nhuận công bằng hơn, cho phép doanh nghiệp trích một phần lợi nhuận để lập quỹ phúc lợi, hỗ trợ bảo hiểm, đào tạo và giảm thiểu rủi ro cho người bán vé số dạo. Bên cạnh đó, cần ghi nhận lực lượng này là một thành phần hợp pháp trong hệ thống phân phối.

Đáng chú ý, đại biểu nhấn mạnh cần quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong bảo đảm điều kiện lao động, minh bạch cơ chế hoa hồng; đồng thời ban hành hướng dẫn về hợp đồng mẫu, hỗ trợ công cụ bán hàng và thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp giữa người bán với đại lý hoặc doanh nghiệp.

Theo đại biểu, chỉ khi quyền lợi của người bán vé số dạo được bảo đảm tương xứng, ngành xổ số mới phát triển theo hướng công bằng, bền vững và đúng với mục tiêu an sinh xã hội.