Hoàn cảnh mới - Cơ hội mới

 Hội Việt - Mỹ TW tiến tới Đại hội toàn quốc lần thứ IV. Từ ngày tổ chức tiền thân là “Việt - Mỹ Thân hữu Hội” được thành lập đến nay đã hơn 75 năm. Đó là một quá trình lịch sử thể hiện sự mong muốn và hoạt động không mệt mỏi của Việt Nam để xây dựng một mối quan hệ hữu nghị, hợp tác lâu dài giữa nhân dân hai nước. Ngay trong những năm chiến tranh, các nỗ lực đó đã không ngừng nghỉ thông qua Ủy ban Việt Nam đoàn kết với nhân dân Mỹ, mà nhờ đó đã tạo nên một kỳ tích của ngoại giao Việt Nam - hình thành trên thực tế Mặt trận của nhân dân Mỹ và thế giới đoàn kết và ủng hộ Việt Nam kháng chiến thắng lợi.

leftcenterrightdel
Đại sứ Nguyễn Tâm Chiến - Chủ tịch Hội Việt - Mỹ

Những ngày này, Hội Việt - Mỹ cùng cả nước đang ở vào một thời điểm mốc của đất nước và trước những biến động lớn của môi trường quốc tế. Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XIII đã mở ra thời kỳ chiến lược trọng đại hướng tới xây dựng một nước Việt Nam phát triển vào giữa thế kỷ.

Cùng với toàn dân, các lực lượng và tổ chức đối ngoại cần quán triệt sâu sắc và và ra sức tham gia đóng góp vào thực hiện Nghị quyết của Đảng trong thời vận hội lớn. Đại hội IV của Hội Việt - Mỹ phải là mốc mới về nhận thức tình hình và quyết tâm của toàn thể hội viên của Hội, một tổ chức tiên phong về đối ngoại nhân dân với Mỹ để hòa cùng với các lực lượng đối ngoại khác, phấn đấu góp phần xứng đáng vào phát triển mặt trận mới - Mặt trận huy động tối đa có thể các nguồn lực từ bên ngoài cho xây dựng và bảo vệ đất nước trước những thuận lợi nhưng cũng nhiều phức tạp rất khác trước và lại còn rất khó dự báo.

Cần chủ động, sáng tạo hơn nữa

Văn kiện Đại hội Đảng nhấn mạnh Ngoại giao có vai trò tiên phong vì hòa bình và phát triển. Và chính trên hai bình diện rộng lớn đó các thuận lợi cũng như khó khăn đang hiện hữu mang tầm bước ngoặt thời đại. Cuộc cách mạng 4.0 đang tăng tốc hàng ngày với sự ứng dụng các thành tựu KHCN hiện đại trong mọi lĩnh vực của đời sống. Ngay với đại dịch Covid đang hoành hành, con người vẫn đã từng bước tìm được cách chống trả và thích ứng; đã tìm ra những phương thức mới để bảo vệ sự sống, phát triển sản xuất, giao lưu và hợp tác. Sức sản xuất của thế giới đang chuyển sang giai đoạn phát triển cao hơn chính nhờ cả hai cú huých ngược chiều nhau - KHCN và Đại dịch, những khái niệm “sản xuất bất cứ đâu”, “làm việc tại nhà”, “học tập suốt đời và mọi nơi” v.v… đã trở nên thực tế. Những thành quả phát triển bước đầu của cách mạng công nghệ mới đang từng bước thay đổi đến cả lối sống của con người vì những phương tiện sống, công cụ làm việc và cách thức hành động, nhất là về sự liên hệ, tác động qua lại nhau trong xã hội đã trở nên khác lạ; trong khi khoảng cách địa lý càng giảm ý nghĩa, thời gian trở nên càng quý giá hơn. Có người từng luyến tiếc về sự “bỏ lỡ” thời cơ về phát triển của Việt Nam trong những giai đoạn trước đây thì càng tin rằng, nếu lần này nữa Việt Nam không nỗ lực tối đa, dân tộc ta sẽ bị bỏ lại càng rất xa trong tiến trình phát triển của nhân loại. Đất nước không lớn mạnh được thì đối ngoại cũng không “đánh chuông” kêu to được như Cụ Hồ từng ví von. Hơn nữa, đối ngoại  giờ đây còn phải đóng góp để làm những cái chuông thật to chứ không còn chỉ là người đánh chuông nữa.

leftcenterrightdel
 
leftcenterrightdel
Hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ và Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Việt Mỹ và Tạp chí Việt Mỹ đã cùng Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam quyên góp ủng hộ Quỹ phòng, chống dịch Covid-19

Nói về vị trí một nước trong quan hệ quốc tế hiện nay có thể hình dung hệ thống đó là một mạng đa trung tâm, đa chủ thể, đa đối tác, tùy thuộc và tác động qua lại nhau nhiều tầng nấc; sự phân bố quyền lực và ảnh hưởng đan xen nhau, không còn chủ yếu theo phe, khối, liên minh; các quan hệ quốc tế luôn mang tính chất cạnh tranh và thỏa hiệp; chọn bạn hay là việc nhận ra đối tượng đấu tranh vì vậy càng không dễ trong khi những thay đổi lại rất nhanh chóng. Trong điều kiện đó củng cố tư thế độc lập đi liền với chính sách năng động và linh hoạt để thích ứng thật là quan trọng.

Khép lại vài điều về bối cảnh “tầm toàn cầu” như vậy để bàn về công việc của Hội thì cần rất cụ thể. Hy vọng Đại hội là dịp trao đổi những việc làm phong phú và khả thi dù trước mắt mọi người đang có phần chi phối bởi dịch bệnh. Mới đây, dù không có nhiều cơ hội đón cử trực tiếp các đoàn qua lại như thời gian trước, những hoạt động của Hội đã bước đầu kịp thích ứng với tình hình mới như tổ chức Tọa đàm trực tuyến với bạn bè Mỹ; gia tăng sử dụng mạng để duy trì trao đổi và tăng số lượng đối tác; chia sẻ những suy nghĩ của hai bên về kinh nghiệm 25 năm bình thường hóa quan hệ hai nước, hai nhân dân; về nguy cơ môi trường sống; về hợp tác ở vùng Mekong, về chủ quyền của Việt Nam ở Biển Đông, về tiếp tục khai thác nguồn lực cho khắc phục các hậu quả chiến tranh… Cầu nối điện tử với bên ngoài của Hội là Tạp chí Việt - Mỹ đang được “gia cố” hơn... Hội đang cần nhiều sáng kiến, đề xuất chủ động hơn nữa để mở rộng giao lưu, hợp tác với các cách thức hiệu quả trong thời hội nhập.

Yêu cầu mới mẻ còn bởi quan hệ Việt - Mỹ đã bước lên mức “Đối tác Toàn diện”. Mấy năm hoạt động trong khuôn khổ này từ 2013 dù sao cũng mới là bước đầu. Đại hội Đảng ta đã chủ trương phát triển mạnh nền Ngoại giao toàn diện, có nghĩa đẩy mạnh đối ngoại nhân dân được coi trọng như các kênh ngoại giao khác. Theo đó, không còn lĩnh vực nào mà hai nhân dân không thể hợp tác. Địa bàn và không gian quan hệ vì vậy đã được mở rộng hơn bao giờ hết. Từ đây nhu cầu đa dạng hóa các mối giao lưu giữa các giới, tầng lớp và địa phương Việt - Mỹ lớn hơn trước gấp bội. Trong khi chưa thể triển khai thực hiện nhiều việc do đại dịch Covid cản trở, thì đây lại là thời gian để chuẩn bị tốt các kế hoạch. Chuẩn bị tốt là đã thành công hơn một nửa, và cần bắt đầu từ việc đưa ra các ý tưởng hợp tác trong các lĩnh vực ưu tiên mà hai bên có yêu cầu như hợp tác về môi trường, nghiên cứu và đẩy mạnh giao lưu công nghệ nuôi biển, về giáo dục trực tuyến, giao lưu văn hóa qua mạng v.v... Và quan trọng không kém là tìm các phương thức mới thời “Covid-4.0” để triển khai các ý tưởng đó. Hoạt động về hợp tác nhân dân - nhân dân, Hội có điều kiện xây dựng mạng lưới đối tác từ những đầu mối để tận dụng các đề xuất của từng cá nhân, tổ chức tư nhân của Mỹ, và từ từng hội viên, và người dân và tổ chức trong nước.  Sức sáng tạo trong xã hội, nhất là từ doanh nghiệp, giới trẻ, các nhà khoa học và hoạt động xã hội trên các vấn đề và cách thức giao lưu, hợp tác là rất dồi dào, quan trọng là Hội động viên và phối hợp hiệu quả. Internet đã đưa đến một môi trường “mọi người và vạn vật có thể kết nối, tác động qua lại” thì chính các hoạt động của quan hệ dân gian đang có điều kiện nảy nở nhiều nhất.

Và động lực cho các chương trình, dự án hợp tác nhân dân trong thời gian tới phải là việc cả hai phía tìm thấy “cùng có lợi”. Vì vậy công việc tìm hiểu đối tác, hiểu lợi ích của bạn bè, từng cá nhân và tổ chức, địa phương của Mỹ trong quan hệ với Việt Nam là điều có tính cơ bản. Việt Nam đã có nhiều kinh nghiệm trong hợp tác với nhiều tổ chức phi chính phủ (NGO), các Quỹ, tổ chức và những người hoạt động nhân đạo, từ thiện...thì việc nghiên cứu lợi ích đối tác Mỹ về hợp tác phát triển càng cần được nhân lên trong những năm tới.  

Những năm tới Hội Việt - Mỹ cần làm gì?

Nhiệm vụ góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong giai đoạn vận hội mới trở thành chính trị cao nhất. Song đối với nước ta, việc tiếp tục củng cố nền hòa bình, an ninh bền vững, kể cả an ninh kinh tế, cũng đang có nhiều thách thức khác trước. Tận dụng và tránh những điều gì do các biến đổi trong chính trị-ngoại giao, trong quan hệ quốc tế nhằm mục tiêu đó vẫn là quá thiết thân. Đất nước ta đã không thể có điều kiện phát triển nhanh trong quá khứ do nhiều cuộc chiến tranh. Những năm tới hòa bình, ổn định của Việt Nam tiếp tục bị tác động phức tạp, nhiều chiều từ các xu hướng phát triển ở khu vực và thế giới, nhất là tiến trình liên kết và toàn cầu hóa kinh tế, các thay đổi địa-chiến lược trong quan hệ cạnh tranh và thỏa hiệp giữa các nước lớn và các trung tâm của thế giới. 

leftcenterrightdel
Chuyến thăm, tìm hiểu Việt Nam của Đoàn "Dự án hai phía" (2SP-Mỹ) đối tác của Hội Việt-Mỹ

Với vai trò là một tổ chức đối ngoại nhân dân, những năm tới Hội Viêt-Mỹ có thể góp gì cho thực hiện nhiệm vụ quan trọng trên? 

Các chính sách của Đảng và Nhà nước ta về đối ngoại nói chung và với Mỹ nói riêng đã được nhân dân ta đồng tình, ủng hộ và thực hiện. Nhìn lại lịch sử Đối ngoại nhân dân có thể nói những kinh nghiệm của ta về vận động tình đoàn kết và sự ủng hộ chính trị của nhân dân thế giới là nổi bật. Lãnh tụ Hồ Chí Minh là vị Thánh của “ngoại giao tâm công” để chiếm trái tim của con người. Từ đây khi bước vào thời kỳ vận hội mới, việc tăng cường tình đoàn kết, sự ủng hộ của nhân dân các nước với Việt Nam không kém phần quan trọng. 

leftcenterrightdel
Toạ đàm Việt - Mỹ: Giao lưu và hợp tác nhân dân đóng góp vào thúc đẩy quan hệ đối tác toàn diện tổ chức tại tỉnh Tuyên Quang năm 2020

Nhưng tình hình đã thay đổi sâu sắc mà nếu không đổi mới tư duy về đối tác/đối tượng, về nội dung tương tác và các phương cách mới tranh thủ, tập họp lực lượng, chúng ta sẽ khó huy động bạn bè rộng rãi. Thật khó cho việc giải các bài toán về thúc đẩy hợp tác về phát triển hay cả về các nỗ lực củng cố hòa bình và ổn định mà chỉ dừng ở “tăng cường hữu nghị, hiểu biết”. Làm sao để chúng ta có thêm nhiều tiếng nói ủng hộ lập trường, chính sách của Việt Nam về giải quyết tranh chấp ở Biển Đông, về tăng cường hợp tác đa phương trên vấn đề Mekong; đồng tình ở mức cao nhất có thể với các chính sách phát triển trong nước của Việt Nam như xây dựng nhà nước pháp quyền, xã hội dân chủ, tất cả vì người dân, và với một chính sách đối ngoại độc lập, vì hòa bình và phồn vinh chung? Trong khi gia tăng tính thuyết phục của các lập luận trong tuyên truyền, trên lời nói, thiết tưởng không thể quên việc trao đổi với bạn bè, đối tác về các lợi ích song trùng, sự hợp tác cùng có lợi trong tất cả các lĩnh vực. Với sự lớn mạnh của đất nước, Việt Nam càng có điều kiện đáp ứng những lợi ích tương tác của bạn bè trong ngày càng nhiều lĩnh vực, vấn đề; các quan hệ giao lưu hợp tác quốc tế nhờ đó càng có cơ sở để phát triển bền vững. Qua các hoạt động quốc tế kênh nhân dân sự thể hiện Việt Nam là đối tác tích cực và có trách nhiệm càng phong phú, cụ thể và sinh động. 

leftcenterrightdel
 

Có được tình hữu nghị và lòng tin sâu rộng cộng với sự đem lại lợi ích cho nhau thì tiếng nói ủng hộ Việt Nam của bạn bè, đối tác gần xa không còn một chiều và càng trọng lượng. So với thời Việt Nam kháng chiến khi cuộc chiến đấu của đất nước ta là “lương tri của nhân loại” thì nay đi vào thời vận hội phát triển của Việt Nam, động lực để gia tăng tình hữu nghị, lòng tin và hợp tác nhất là về chính trị cần được dựa thêm trên nền tảng lợi ích. Theo kênh quan hệ dân gian, các lơi ích đó là rất cụ thể và đa dạng.

Việt Nam đã giành được vị thế và uy tín quốc tế cao như hiện nay-là vốn chính trị to lớn của đất nước mà đối ngoại nói chung và đối ngoại nhân dân nói riêng cần triệt để phát huy. Đằng sau thành quả đó là những nỗ lực to lớn và toàn diện của nhân dân ta sau hơn 30 năm đổi mới, của sức mạnh văn hóa và truyền thống Việt Nam. Sự vần xoay của thời cuộc đã cho phép chúng ta tận dụng tốt vị thế địa - chính trị trong quan hệ quốc tế, nâng tầm tiếng nói và quan điểm của Việt Nam về các vấn đề hòa bình và phát triển ở khu vực và toàn cầu. Lại nhớ sau ngày đất nước ta giành thắng lợi vĩ đại năm 1975 trong cuộc “đọ sức lịch sử”, cả thế giới đã vui mừng và ngưỡng mộ dân tộc Việt Nam đến nhường nào.

Thời điểm tổ chức Đại hội IV Hội Việt - Mỹ thật quan trọng, và mọi Hội viên đang cùng nỗ lực để Đại hội phát huy cao độ những kinh nghiệm quý báu của đối ngoại, nhất là đối ngoại nhân dân trong nhiều năm qua trong việc xác định đúng các vấn đề và lĩnh vực hoạt động trọng tâm cũng như tìm được các phương thức thực hiện mới, đa dạng vừa cụ thể vừa phù hợp với điều kiện mới, tham gia tạo dựng vận hội lớn của đất nước, tương xứng với một hội hữu nghị lớn và lâu đời nhất.

Đại sứ NGUYỄN TÂM CHIẾN

(Chủ tịch Hội Việt - Mỹ)