Đôi nét về loài hổ

Hổ có tên khoa học là Panthera tigris, còn được gọi là Cọp, Hùm, hay Ông Ba Mươi và được mệnh danh là Chúa sơn lâm. Có 9 phân loài hổ là : hổ Mãn Châu, hổ Hoa Nam, hổ Bali, hổ Đông Dương, hổ Java, hổ Mã Lai, hổ Sumatra, hổ Bengal, hổ Ba Tư. Trong đó có 3 nhánh Java, Bali và Ba Tư đã tuyệt chủng. Các nhóm còn lại đều được dự đoán sẽ tuyệt chủng trong 10 năm tới. Tính đến năm 2019, Việt Nam là 1 trong 13 nước trên thế giới còn loài hổ sinh sống trong tự nhiên. Nhưng tất cả cá thể hổ còn chưa đến 100 con tính cả nuôi nhốt. Việc lai cận huyết và giảm đa dạng sinh học làm cho loài hổ được dự đoán sẽ sớm tuyệt chủng trong vài năm tới. 

leftcenterrightdel
 

Tại sao lại là Ông Ba Mươi?

Có rất nhiều thuyết lí giải về tên gọi này, tuy nhiên theo một thuyết xa xưa rằng trên trời có một người tên là Phạm Nhĩ khỏe mạnh lạ thường. Với tài thần thông biến hóa, Nhĩ thường hay gây sự đánh nhau. Ngày nọ, Nhĩ nghĩ rằng mình lên làm vua nhà Trời mới phải, bèn tụ tập quanh mình một số thuộc hạ gây náo loạn Thiên đình, rắp tâm cướp ngôi của Ngọc Hoàng. Vì không vị nào có thể đối địch được với Nhĩ, Ngọc Hoàng cầu cứu đến Đức Phật và được bày kế đày hắn xuống trần gian và phong làm Chúa tể sơn lâm. Dù đã giảm sút tài phép rất nhiều nhưng Nhĩ vẫn giữ được một sức khỏe vô địch khiến mọi thú vật khiếp sợ, ngay loài người cũng phải kiềng mặt, không dám gọi thẳng tên “hổ” mà gọi tránh là “Ông Ba Mươi”. Đó cũng là lí do vì sao khi có người nào săn được hổ thì nhà vua có lệ thưởng cho ba mươi quan tiền vì đã trừ được cho loài người một con thú hung ác. Nhưng vua cũng bắt người đó phải chịu 30 roi để cho vong hồn Phạm Nhĩ được thỏa mà không tác quái nữa. Người xưa có câu: “Trời sinh hùm đã có vây, Hùm mà có cánh, hùm bay lên Trời” để nhớ cuộc náo động Thiên cung của Phạm Nhĩ xưa kia.

leftcenterrightdel
 

Xuất hiện từ lâu trong văn hoá người Việt

Từ lâu đời, hình tượng con hổ đã gắn bó với lịch sử loài người và trong nền văn hoá khác nhau trên thế giới, đặc biệt là Việt Nam. Trên những chiếc trống đồng Đông Sơn có cách đây khoảng 2500 đến 3000 năm tuổi nhưng trên mặt trống đã xuất hiện hình con hổ, điều này cho thấy con hổ đã gắn bó hàng nghìn đời nay với người dân Việt Nam với sự trân trọng và sau này được nhân nhân thờ cúng trong các miếu, đền. Con hổ còn xuất hiện rất nhiều trong các tác phẩm mỹ thuật Việt Nam và những bức tranh thờ Hàng Trống đã trở thành mẫu mực trong tranh Việt Nam. Ngoài ra, hình ảnh con hổ đi vào nền văn hoá dân gian Việt Nam với những biểu hiện, những hình thức phong phú và đặc sắc. 

leftcenterrightdel
 

Trong văn hóa Việt Nam tồn tại hai quan điểm song song về hổ, một quan điểm văn hóa đề cao và sùng kính sức mạnh, vẽ đẹp, tài trí của loài hổ đồng thời một quan điểm sợ và khinh gét, bài trừ loài mèo lớn này vì những nổi ám ảnh của loài hổ trong mối quan hệ với con người (câu chuyện trí khôn của ta đây, hổ thành tinh, yêu tinh hổ, phong trào săn giết hổ). Nhưng nhìn chung thì quan điểm văn hóa thứ nhất luôn thắng thế. 

Loài vật biểu tượng của sức mạnh và uy mãnh

Nhắc đến hổ là gợi lên những liên tưởng về sức mạnh, oai linh với cơ thể săn chắc đầy uyển chuyển, tính hung hãn của động vật săn mồi hàng đầu đồng thời toát lên vẻ đẹp khôi vĩ và quyền uy. Về bản chất tự nhiên, hổ là dã thú to khoẻ, nhanh nhẹn, thuần thục về kỹ thuật chiến đấu cũng như kỹ năng săn mồi. Đây là loài vật đặc trưng bởi tính hung dữ, táo bạo, liều lĩnh cũng tiếng gầm rung chuyển núi rừng. Và ở một khía cạnh nào đó, những tập tính của hổ được đánh giá cao và là hình mẫu biểu hiện cho nhiều phẩm chất đáng quý của con người như sự kiên trì nhẫn nại. Theo bản năng, con hổ biết khi nào nên nằm yên phục kích con mồi, từ từ tiếp cận cho đến khi thời cơ chín muồi để tránh bộc lộ sớm ý đồ của mình, hành sự một cách kín đáo, không nóng vội. 

Nhưng loài hổ cũng bộc lộ và thể hiện phẩm chất của kẻ săn mồi cừ khôi khi biết nắm chắc thời cơ và vồ lấy cơ hội một khi con mồi mất cảnh giác, bản năng này được con người xem như việc thể hiện sự quyết đoán, mạnh mẽ, lạnh lùng, mãnh liệt và dứt khoát khi ra tay hạ thủ vào chỗ hiểm yếu chí mạng. Nó còn được biết đến với phẩm chất hành sự cẩn trọng, luôn quan sát tứ phương, tám hướng, khi thời cơ không thuận lợi và bất trắc thì thu mình rút lui một cách lặng lẽ để bảo sức lực. Chính vì tập tính cẩn trọng, quan sát nghe ngóng kỹ càng, cảnh giác đề phòng, không quá ham mồi mà mắc bẫy đã luôn được con người đánh giá cao cũng như ứng dụng những kỹ năng đó vào đời sống thường nhật giữa người với người.

Ngọc Linh