Đảo Cò - Vùng đất của những huyền thoại

 Đảo Cò hình thành vào khoảng thế kỷ thứ 15 và được phát hiện vào năm 1994 với hơn 3.000m2 nổi lên giữa lòng hồ An Dương. Được phủ kín bởi một màu xanh ngát của những rặng tre và nhiều loài cây, Đảo Cò trở thành nơi trú ngụ của các loại cò, đông nhất là cò lửa, cò ghềnh, cò bợ, cò trắng, cò diệc và cò ruồi, ngoài ra còn có nhiều vạc và các loài chim. Tất cả chung sống hòa hợp và bình yên trong một không gian vô cùng độc đáo, tạo nên một bức tranh thủy mạc tuyệt đẹp và khác lạ ở một làng quê Bắc bộ.

leftcenterrightdel
 

Đảo Cò có một quá trình hình thành hết sức ly kỳ và bí ẩn, và sự tồn tại của nó cũng gắn với nhiều câu chuyện huyền thoại.

Mảnh đất Chi Lăng Nam xưa vốn là một cánh đồng chiêm trũng, quanh năm ngập nước, chỉ có lau sậy phát triển. Nổi lên giữa cánh đồng ấy là một gò đất cao, trên gò có một ngôi miếu tên là Miếu trang An Dương. Tương truyền rằng ngôi miếu này rất linh thiêng bởi nó gắn liền với câu chuyện Hai Bà Trưng đánh đuổi giặc Hán. Trên đường hành quân qua Chi Lăng, dừng chân tại miếu, Hai Bà đã thắp hương cầu thần miếu phù hộ. Và ngay đêm đó, Hai Bà nằm mộng được ba vị lão thần từ trong miếu đi ra và tự xưng thuộc dòng dõi vua Hùng Vương hiện lên giúp đánh giặc. Sau khi thắng trận, nhân dân trong làng lấy ngày Hai Bà nằm mộng, tức ngày Rằm tháng Ba Âm lịch hàng năm làm ngày hội làng, duy trì cho đến ngày nay.

leftcenterrightdel
 

Điều kỳ lạ là vào khoảng những năm 1825 đến năm 1832, vùng đất Chi Lăng liên tiếp hứng chịu những cơn đại hồng thủy. Sự tàn phá ghê gớm của nó đã nhấn chìm mọi vật trên đường đi chỉ sau một đêm, ngôi miếu linh thiêng trên đỉnh gò biến mất, bốn xung quanh gò đất bị xoáy sâu xuống tạo thành một hồ nước mênh mông, nhưng vẫn có một gò đất nổi lên ở giữa. Nhân dân trong làng bảo rằng ngôi miếu đã bị cuốn trôi xuống đáy hồ. 

Theo tín ngưỡng dân gian của người Việt, đền, chùa, miếu mạo là những nơi linh thiêng nên không ai xâm phạm đến. Cũng từ đó, hòn đảo và hồ nước trở thành một nơi chứa đầy những điều bí ẩn. Giai thoại về người thợ lặn đã mất tích khi định xuống đến nơi sâu nhất của hồ nước - nơi mọi người cho rằng ngôi đền đã bị nhấn chìm, chỉ đến khi làm lễ thì xác mới nổi lên làm tăng thêm sự bí ẩn của đất, của nước và cỏ cây ở Đảo Cò. Cũng theo người dân ở Thanh Miện, năm 2009 có một thợ lặn đã về thám hiểm ở đó và phát hiện dưới đáy hồ đúng là có một ngôi miếu nhỏ. 

Còn có một điều đặc biệt là từ xưa đến nay nước trong hồ không bao giờ cạn. Nhiều người cho rằng lòng hồ có mạch nước ngầm thông với sông Luộc và sông Cửu An. Nhưng kể cả khi mùa khô, nước ở hai con sông cạn trơ đáy thì nước hồ vẫn đầy ăm ắp. Đã có lần người ta dùng 3-4 máy bơm công suất lớn bơm ngày đêm để tát cạn hồ nước bắt cá. Lạ thay, nước cứ được bơm cạn đến đâu thì lại dâng đầy ngay đến đó. Từ đó, người dân Thanh Miện không ai có ý định tát cạn hồ nước.

Thêm nữa, có một điều lạ kỳ là mặc cho chiến tranh, đạn bom, người xua đuổi thì cò, vạc vẫn về sinh sống ngày càng nhiều. Điều này lại càng khiến người dân trong làng tin về một nơi đất lành, một vùng đất thiêng. Và họ luôn hãnh diện về cảnh quan thiên nhiên của quê hương mình.

Vùng đất thiêng của các loài cò hay thiên đường của tự nhiên

Đảo Cò Chi Lăng có hơn 9 loại cò, gồm: cò lửa, cò bợ, cò trắng, cò ruồi, cò đen, cò hương, cò nghênh, cò ngang, diệc ... Ngoài ra còn trên 6 ngàn con vạc cùng với một số loài chim quý hiếm như: mòng két, le le, bồ nông, cú mèo… về đây trú ngụ. Thời gian gần đây cò, vạc về sinh sống quanh năm với số lượng ngày càng nhiều. Sự phong phú đa dạng về các loại động thực vật tại đảo và lòng hồ đã đem lại sự hấp dẫn và nét đẹp riêng của Đảo Cò, khiến nơi đây trở thành bảo tàng sống về tự nhiên.

leftcenterrightdel
 

Khoảng hơn 4 giờ chiều, trời bất chợt hửng lên như chiều lòng người. Dù không có nắng vàng rực rỡ, nhưng tiết thu se lạnh và bầu trời bừng sáng ở phía xa tạo cho không gian khắp vùng hồ nước trở lên rất quyến rũ. Bắt đầu nhìn thấy từng tốp cò bay liệng trở về. Càng về chiều muộn, cò bay về càng nhiều hơn, dày hơn, và chỉ trong ít phút những cánh cò chao nghiêng phủ kín cả một vùng. Nhìn từ xa đàn cò chỉ nhỏ li ti như ai đó vô tình rắc những nắm thóc lên bầu trời. 

Ngồi trên chiếc thuyền nhỏ, đoàn chúng tôi khám phá Đảo Cò vào thời điểm trở về của cò. Đúng như cô hướng dẫn viên đã giới thiệu, Đảo Cò Thanh Miện khác biệt với vườn cò ở những nhiều nơi khác, bởi đảo chính là ngôi nhà của chúng, là nơi rất nhiều loài cò cư trú, sinh sống lâu dài và an toàn với số lượng rất lớn. Theo thống kê mới nhất của những nhà nghiên cứu môi trường thì đến 20.000 con và trên 7.000 con vạc sinh sống trên hòn đảo 3.000m2 do thiên nhiên tạo dựng từ xưa và một hòn đảo mới khoảng 7.000m2 do người dân tạo dựng nên vài chục năm trước. Tương lai sẽ có một hòn đảo thứ ba nữa đang được xây dựng.

Ở đây người dân sống hòa hợp với đàn cò và không bao giờ làm hại đến chúng.  Người ta chưa bao giờ nghe một tiếng súng săn hay thấy chiếc bẫy chim nào. Vì thế đàn cò thản nhiên sống và sinh sôi nảy nở trên vùng đất bình yên ấy. Đặc biệt những người dân quanh hồ trồng rất nhiều cây cối trong vườn của mình như để tạo nên một vùng sinh quyển xanh bao bọc cho khoảng trời bình yên của các loài cò trên đảo. 

leftcenterrightdel
 

Đi thuyền quanh Đảo Cò, bất cứ ai cũng có thể nhìn thấy trên mặt đất, gốc cây đều dày đặc phân cò. Điều đó càng chứng tỏ một lượng cò rất lớn cư trú ở đây. Đối với những người muốn tìm về một không gian thực sự của thiên nhiên thì cái mùi nồng của đất và phân cò sẽ thực sự ấn tượng. Bởi nó chính là một phần tất yếu trong sự sinh tồn của tự nhiên, nó minh chứng cho sự sinh sôi này nở ở vùng đất còn nguyên sơ này. Tuy nhiên, cũng chính bởi lượng phân cò quá lớn làm xót tất cả cả loại cây khiến hầu hết những cây trồng khác như nhãn, vải, bạch đàn đều khó có thể trụ nổi. Thực vật trên đảo chủ yếu là tre. Chỉ có tre với sức sống bền bỉ mới có thể tồn tại được ở trên đảo. Sức sống mạnh mẽ của cây tre vô hình chung lại trở thành điều kỳ thú và riêng biệt cho vùng đất này. Hơn nữa cây tre có  nhiều chà chạnh rất thuận để cò vạc làm tổ và cho dù mưa bão cũng không sợ bị hất trôi. Một điểm nữa là cành tre rất nhanh róc nước, thích hợp cho cò, vạc làm tổ, đẻ trứng, khi trời mưa, trứng không bị hỏng. Có lẽ vì thế, hình ảnh con cò và cây tre luôn gắn liền với nhau là vậy.

Con thuyền của chúng tôi lặng lẽ trôi trên mặt hồ, mỗi lúc một nhiều những chiếc thuyền chở mọi người đi ngắm cò trở về lúc hoàng hôn. Nhưng có lẽ đàn cò cũng quen với hình ảnh và tiếng động như vậy của con người, chúng vẫn giữ nguyên nếp sinh hoạt thường thấy mỗi buổi chiều.

Khi hoàng hôn buông xuống, lúc ngày và đêm giao nhau ấy, trên đảo cò diễn ra một buổi “giao ca” đặc biệt giữa Cò và Vạc. Thời điểm cò trở về tổ sau một ngày đi kiếm ăn lại là lúc vạc bắt đầu hành trình “ăn đêm” của mình. Không gian giao thời ồn ào, náo nhiệt. Không hiểu có một tín hiệu nào đó mà cả đàn cò đồng loạt bay lên, từng lớp từng lớp, sải cánh che kín cả bầu trời. Cảnh tượng kỳ diệu có một không hai đó khiến tất cả mọi người đều thấy thú vị đến sững sỡ. Là người đã đi rất nhiều nơi, đặt chân đến nhiều vùng đất kỳ thú cả trong nước và trên thế giới vậy mà khoảnh khắc đó khiến tôi choáng ngợp, chìm vào sự say đắm và sau đó thấy mình cực kỳ may mắn. Những cánh cò trắng muốt chao lượn kín cả mặt hồ, ôm trọn cả đảo tạo nên một khung cảnh tuyệt đẹp. Tại sao thiên nhiên có thể tạo nên những điều kỳ diệu như thế, đó là câu hỏi cứ xôn xao mãi trong dòng cảm xúc của tôi cho đến tận bây giờ. 

leftcenterrightdel
 

Cảm giác tuyệt vời ấy không chỉ khắc ghi ở những gì được nhìn thấy. Trong thời khắc “giao ca” ấy, chúng tôi còn được trực tiếp nghe thấy những âm thanh lạ lùng được tạo ra bởi hàng ngàn những chú cò trắng và hàng chục loài chim khác trên đảo. Tôi không rõ đó là tiếng kêu hay giọng ca của chúng, nhưng những âm thanh lúc trầm lúc bổng tạo thành một bản hòa tấu kỳ thú nhất mà tôi từng được nghe. Tiếng cò và âm điệu của nhiều loài chim khác đã tạo nên một bản giao hưởng kỳ lạ bậc nhất với đủ các cung bậc trầm bổng, cao thấp, với đủ các sắc âm từ của từng cá thể trong không gian rộng lớn giữa mênh mông đất trời. Theo lời cô hướng dẫn viên thì buổi sáng sớm những âm thanh đó sẽ kỳ diệu hơn rất nhiều, nhưng đối với tôi, một trích đoạn buổi chiều của bản đại giao hưởng kỳ diệu của tự nhiên ấy cũng đã đủ khiến tôi bị mê hoặc. Phải có rất nhiều loài chim đang sinh sống trên đảo mới có thể tạo ra một âm thanh đa âm sắc và nhiều cung bậc như thế. Điều kỳ lạ là nếu lắng nghe, bạn sẽ thấy thiên nhiên tự nó đã có những điều chỉnh để tạo nên một bản phối âm hoàn hảo. 

Chỉ cần khoảng một tiếng đồng hồ vòng quanh Đảo Cò, tôi nghĩ bất cứ ai cũng sẽ có những trải nghiệm tuyệt vời, hòa mình với thiên nhiên. Được chứng kiến trọn vẹn những khoảnh khắc ghi lại từng nhịp sống và hơi thở của tự nhiên, mỗi người hẳn sẽ cảm thấy mình vô cùng may mắn khi được chiêm ngưỡng một kỳ quan thiên nhiên giữa một vùng quê Bắc Bộ đơn sơ, thanh bình. Không hiểu do tín ngưỡng, huyền thoại hay chính sức sống bền bỉ của cỏ cây và từng sinh linh trên đảo mà người dân Thanh Miện rất có ý thức bảo tồn cảnh quan Đảo Cò. 

Dịp này, do đại dịch Covid - 19, khách đến thăm đảo cò có vẻ thưa vắng và hình như những người làm du lịch sinh thái vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của mảnh đất này. Nhưng chỉ cần một lần đến thăm Đảo Cò, nhất là vào lúc bình minh hay hoàng hôn, chắc chắn bạn sẽ lại muốn được thêm một lần chìm trong không gian huyền diệu ấy.

Nguyễn Hải Giang