Đại hội XIII của Đảng (01/2021) đã đánh giá toàn diện, sâu sắc về cục diện thế giới những năm qua cũng như các tác động mạnh mẽ đối với môi trường an ninh và phát triển của Việt Nam, trong đó trực tiếp về Ngoại giao nói chung và Đối ngoại Nhân dân (ĐNND) nói riêng. Quan hệ Việt - Mỹ trong hơn 25 năm qua từ khi bình thường hóa đến nay, bao gồm cả thời gian 3 đời Tổng thống Mỹ gần đây, đã phát triển ổn định. Quán triệt chính sách của Đảng về kiên định phương châm “Gác lại quá khứ, nhìn về tương lai” thực hiện chính sách hòa bình, hữu nghị, hợp tác với chính phủ và với nhân dân Mỹ, đặc biệt từ sau cuộc thăm Mỹ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, tháng 7/2015, hai nước đã thiết lập và hoàn thiện khuôn khổ Đối tác Toàn diện Việt-Mỹ” mang tầm chiến lược, làm cơ sở pháp lý bền vững cho phát triển ổn định quan hệ hai nước. Theo đây, buôn bán giữa hai nước tăng nhanh, hợp tác trong các lĩnh vực khác đều phát triển, các mối giao lưu và hợp tác nhân dân hai nước càng có điều kiện để mở rộng.

Trong bối cảnh trên, bám sát các chỉ thị của Ban Bí thư về công tác ĐNND, và dưới sự quản lý trực tiếp của Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam (Liên hiệp Hữu nghị), theo phương châm “chủ động, linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả”, khắc phục các khó khăn, hạn chế về nguồn lực, Hội Việt-Mỹ đã nỗ lực thực hiện Nghị quyết Đại hội III (nhiệm kỳ 2012-2021) của Hội, đóng góp đáng kể vào phát triển các mối giao lưu nhân dân và giai đoạn chuyển tiếp của quan hệ Việt-Mỹ nói chung với nhiều thành tích đáng tự hào.  

Các hoạt động đoàn kết, hữu nghị phong phú và hiệu quả hơn

Trong nhiệm kỳ 2012-2021, qua kênh Hội và với sự phối hợp của các địa phương, một số lượng lớn các chương trình trao đổi đoàn và hoạt động giao lưu Việt-Mỹ đã được thực hiện. So với cùng thời kỳ trước, số lượng đoàn đã tăng đáng kể, đi liền với mở rộng đối tượng về giới và ngành nghề. 

Do có nhiều mốc kỷ niệm năm chẵn nên nhiều sự kiện có ý nghĩa được tổ chức sôi nổi tại Hà Nội và một số địa phương nhằm tri ân bạn bè, gia tăng các hoạt động tiếp xúc hữu nghị, thu hút các bạn Mỹ và các cá nhân và tổ chức của Việt Nam tham gia. Nhân 20 năm và 25 năm bình thường hóa quan hệ Việt-Mỹ, 70 năm và 75 năm thành lập Hội, nhiều Tọa đàm chuyên đề về lịch sử, về hợp tác kinh tế, du lịch, về nhịp cầu văn hóa, thi và triển lãm ảnh lớn, ra mắt sách về “Giao lưu Việt-Mỹ” đã được tổ chức. Nhân các dịp này, Hội đã đề xuất và thực hiện trao tặng “Kỷ niệm chương vì Hòa bình, Hữu nghị giữa các dân tộc”, Bằng khen của Liên hiệp Hữu nghị để tôn vinh và tri ân những cá nhân, tổ chức bạn bè, đối tác Mỹ đã có đóng góp quan trọng vào quan hệ hai nước.

Hội coi trọng việc thu hút, tạo dựng quan hệ giữa thế hệ trẻ thông qua việc đón nhiều đoàn sinh viên, học sinh, thầy cô giáo đến từ các trường trung học, đại học, các viện nghiên cứu, trung tâm giáo dục của Mỹ. Số lượng các đoàn với thành phần này ngày một tăng đáp ứng nhu cầu về giao lưu, hợp tác về giáo dục. 

Khi đại dịch Covid-19 bùng phát, Hội đã chủ động và tích cực tham gia vào các hoạt động ủng hộ và chia sẻ khó khăn với phía Mỹ. Hai câu lạc bộ của Cựu du học sinh Việt Nam của TP Hà nội (VUSAC) và của TP Hồ Chí Minh (HCMC Alumni) đã vận động quyên góp được hơn 1 tỷ đồng để mua 300.000 khẩu trang cùng một số dụng cụ y tế khác gửi hỗ trợ nhân dân Mỹ. Với Việt Nam, hưởng ứng Thư kêu gọi của Hội, trong thời gian ngắn các hội viên của Hội và bạn bè, đối tác Mỹ đã quyên góp gần 80 triệu đồng cho Quỹ Vắc-xin của Chính phủ. Đây là những hoạt động thiết thực, tác động lan tỏa tình cảm chia sẻ khó khăn giữa hai bên.

Mở rộng đáng kể mạng lưới đối tác mới trong khi duy trì tốt quan hệ với bạn bè truyền thống

Đây là một nhiệm vụ phù hợp với đòi hỏi của giai đoạn đối tác toàn diện Việt-Mỹ. Hội chủ động nghiên cứu, liên hệ để có các đối tác mới, ưu tiên những đối tác về phát triển trong các lĩnh vực ta cần tranh thủ như hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tăng các đối tác giáo dục, giới nghiên cứu, giới chính trị trẻ Mỹ, các tổ chức là con em lính Mỹ tử trận tại Việt Nam. 

leftcenterrightdel
Hội Việt - Mỹ đã phối hợp với Sở Ngoại vụ và Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Tuyên Quang tổ chức toạ đàm "Giao lưu và hợp tác nhân dân đóng góp vào thúc đẩy quan hệ đối tác toàn diện".

 

Trong số các kênh quan hệ mới, Hội mạnh dạn thúc đẩy cả các đối tượng thuộc những lĩnh vực, vấn đề nhạy cảm chính trị và tôn giáo đang tồn tại. Trong thời gian qua, Hội đã duy trì và phát triển sự hợp tác nhiều năm với “Viện Liên kết toàn cầu” (IGE); thông qua đây để tiếp cận/tiếp xúc với với một số tổ chức tôn giáo tại Mỹ chưa từng có quan hệ. Đáng chú ý, Hội đã cử đoàn thăm Mỹ gặp gỡ, đối thoại thẳng thắn với đại diện nhiều tổ chức về nhân quyền, tìm hiểu một số tổ chức có thể là đối tác thiện chí với ta về các lĩnh vực liên quan. Ngoài ra, quan hệ với một số mục sư, nhà thờ tiến bộ tại Mỹ (như ở bang Texas) tiếp tục được duy trì có hiệu quả.

Đối với nhóm đối tác bạn bè truyền thống, Hội đổi mới cách thức tiếp cận và nội dung hoạt động, trước hết là các bạn bè cánh tả. Việc gia tăng các hoạt động tri ân, đền ơn đáp nghĩa, đặc biệt với số bạn Mỹ từng đi đầu trong phong trào chống chiến tranh, đoàn kết với Việt Nam trước đây; thu hút các lực lượng trẻ kế nghiệp; đề xuất các sáng kiến giao lưu, hợp tác cùng có lợi; tận dụng những mạng lưới rộng khắp của các tổ chức Mỹ để có thêm nhiều đối tác mới. Quan hệ hợp tác với các tổ chức cựu binh Mỹ tiếp tục là một kênh trọng tâm. Việc bổ sung nhiều hơn các hoạt động gặp gỡ, giao lưu trực tiếp giữa các cựu chiến binh Việt Nam và Mỹ đã tạo hiệu ứng hòa giải, hữu nghị rất mạnh mẽ.

leftcenterrightdel
Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam và Hội Việt Mỹ đã tổ chức Lễ tưởng niệm ông Rennie Davis - nhà hoạt động hoà bình, người bạn thuỷ chung của nhân dân Việt Nam

 “Hợp tác cùng có lợi” – hướng tới sự kết nối và phát triển bền vững

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Lãnh đạo Hội đã chỉ đạo thay đổi tư duy hoạt động Hội, theo đó xác định “Hợp tác cùng có lợi” là bảo đảm cho các quan hệ nhân dân phát triển và bền vững. Điều này vừa tiếp cận kịp thời yêu cầu mới của giai đoạn “Đối tác toàn diện” Việt-Mỹ vừa phù hợp đặc tính văn hóa của người Mỹ là rất thiết thực và thực tế. Thêm bạn, thêm đối tác với phía Mỹ cần thông qua việc thiết lập các mối quan hệ hợp tác, giao lưu có lợi cho cả hai bên. Gần như đại đa số người Mỹ thăm Việt Nam đều có mục tiêu tìm hiểu khả năng làm ăn. Cách nghĩ và cách làm này đã chứng tỏ có sức sống và tạo đà cho hoạt động của Hội những năm qua.

Lấy Câu lạc bộ Doanh nghiệp làm đầu mối, các mối giao lưu với tổ chức Hội đồng kinh doanh Việt-Mỹ (VABC) (ở bờ Đông Mỹ), với Mạng lưới Phát triển công nghệ thông tin (VIDG) (ở bờ Tây Mỹ) đã được thiết lập và đã có các hoạt động hữu ích.  Do tính chất hai chiều của mọi tiến trình hợp tác, Hội đã chú trọng việc mở rộng mạng lưới hội viên của phía Việt Nam để có lực lượng đối ứng với bên Mỹ. Hội đã kết nạp số đáng kể làm hội viên là các doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh thuộc các ngành nghề khác nhau như Du lịch (Hiệp hội Hà Nội), may mặc (May 10), xây dựng, nông nghiệp (cà phê)…

 Những năm qua đã chứng kiến nhiều dự án thành công như Dự án dàn dựng và biểu diễn vở kịch “Duyên định” nhiều ý nghĩa nhân  kỷ niệm về 25 năm quan hệ Việt-Mỹ, với Công ty xuất bản sách để in ấn các sản phẩm văn hóa Việt-Mỹ; quan hệ đối tác với Hiệp hội Doanh nghiệp Cựu Chiến binh Việt Nam, nhiều công ty, địa phương đã qua kênh Tạp chí của Hội thiết lập mối liên hệ, mở quảng cáo và truyền tải thông tin làm ăn đến với các đối tác Mỹ…  Trong 02 ngày 09 - 10/9/2021, Hội Việt-Mỹ phối hợp với Công ty tư vấn nguồn lực Việt (Vietnam Resource Group) trụ sở tại thành phố San Jose, California (Mỹ) tổ chức Toạ đàm trực tuyến với chủ đề: “Giao lưu Việt - Mỹ: Những cơ hội hợp tác trên lĩnh vực nông nghiệp và kinh doanh nông sản” trên nền tảng Zoom với sự tham gia của gần 50 công ty, doanh nghiệp Việt - Mỹ…

leftcenterrightdel
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp đại diện bạn bè Mỹ nhân kỷ niệm 60 năm thảm hoạ da cam ở Việt Nam

 

Góp phần thúc đẩy hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh gắn với hòa giải sâu sắc hơn nữa

Hội coi trọng hàng đầu việc tác động Cựu chiến binh Mỹ và con cái họ để họ hiểu rõ và coi trọng nền hòa bình và tình hữu nghị hai nước. Việc tạo cơ hội tối đa có thể cho họ “mắt thấy tai nghe” về thực tế Việt Nam, chứng kiến trực tiếp các hậu quả của chiến tranh đi liền với thái độ hòa hiếu, hữu nghị, vị tha, không hận thù về quá khứ của người dân Việt đã cảm hóa sâu sắc các đoàn khách Mỹ. Nhiều cựu binh hay con cái họ từ chỗ hiểu biết sự thật về quá khứ đã đi đến những quyết định cá nhân làm các việc cụ thể giúp Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh.

 Cách đây 3 năm, Hội đã đã khởi đầu sự hợp tác với các tổ chức cựu binh Mỹ về tìm kiếm bộ đội Việt Nam mất tích. Đây là công tác có ý nghĩa hòa giải hai chiều. Đặc biệt là gặp gỡ giữa các bà mẹ Việt Nam và Mỹ đều mất con trong chiến tranh, Dự án giao lưu hai phía (2SP) giữa con em tử, liệt sỹ hai bên hay Chương trình “Valors Administration” của cựu binh Mỹ tham chiến tại Việt Nam. Đây là những ví dụ điển hình góp phần tác động lan tỏa đến nhận thức của công chúng Mỹ về sự hòa giải nhân dân hơn nữa, khuyến khích các thế hệ sau chiến tranh ủng hộ và tham gia phát triển quan hệ hai nước.

Về mặt vận động các nguồn viện trợ, trong hơn 10 năm qua, các tổ chức phi chính phủ cũng như các quỹ, các cá nhân là đối tác Mỹ của Hội đã hỗ trợ với giá trị ước tính hàng triệu USD cho chăm sóc nạn nhân chiến tranh ở các địa phương, xây nhà tình thương, các cơ sở văn hóa, thư viện, tặng quà, vật nuôi cho các vùng sâu, vùng nghèo và dân tộc thiểu số. Nhiều đoàn sinh viên Mỹ đã đến lao động tình nguyện cũng như ủng hộ tiền, phương tiện học tập cho người khuyết tật và các nạn nhân chất độc da cam/dioxin ở các địa phương của Việt Nam.

Về công tác nghiên cứu, tham mưu và thông tin đối ngoại

Hội tiên phong trong công tác nghiên cứu về ĐNND của Hội và Liên Hiệp Hữu nghị qua việc thành lập và tổ chức hoạt động hơn 10 năm nay của Trung tâm Nghiên cứu và Hợp tác Quốc tế Hội Việt-Mỹ, và thúc đẩy việc lập Viện Nghiên cứu Quốc tế và Đối ngoại Nhân dân của Liên hiệp. 

Kết quả nghiên cứu của Trung tâm đã hỗ trợ chất lượng các cuộc gặp gỡ, tiếp khách Mỹ và quốc tế của Lãnh đạo Hội; góp phần đáng kể vào hiểu biết về đối tác Mỹ nói chung và về chính trị Mỹ trong từng giai đoạn, chủ động khai thác các khả năng gia tăng hiệu quả hoạt động ngoại giao nhân dân với Mỹ. Tạp chí Việt-Mỹ ngày càng là cầu nối hiệu quả của Hội Việt-Mỹ với công chúng. Hiện nay với phiên bản điện tử bằng tiếng Việt và tiếng Anh được đẩy mạnh, Tạp chí tiếp tục là đơn vị truyền thông có uy tín trong đội ngũ báo chí đối ngoại, đã đạt một số giải thưởng giá trị, hoàn thành nhiệm vụ được giao, nhất là về đề cao chính sách của Việt Namvới Mỹ, thúc đẩy hiểu biết và giao lưu hai bên; tham gia vận động dư luận phản bác những luận điệu, thông tin sai trái về Việt Nam bằng các cách thức phù hợp. 

Đòi hỏi tầm nhìn mới của thời đại mới

Trong 9 năm qua, Hội Việt-Mỹ đã có những bước tiến quan trọng cả về hoạt động và về tổ chức để đồng hành với các lực lượng ĐNND của đất nước trong nhiệm vụ thúc đẩy mối quan hệ quan trọng Việt-Mỹ đi vào giai đoạn phát triển cao hơn.  Hội đã quán triệt các chủ trương của trên, bám sát chỉ đạo của Ban Bí thư, Đảng đoàn và Lãnh đạo Liên hiệp Hữu nghị, có tinh thần đổi mới tư duy và đề xuất các sáng kiến về chuyển hướng nội dung và thay đổi phương thức hoạt động cho phù hợp giai đoạn mới của quan hệ hai nước. Theo đó, Hội đã đóng góp đáng kể vào tiến trình phát triển các mối giao lưu Viêt-Mỹ từ “hợp tác trong nhiều lĩnh vực” (từ 2005) qua “đối tác toàn diện” (từ 2013/2015) đến nay.  

Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động những năm qua, ngoài những thành tích đã đạt được trên các lĩnh vực hoạt động cụ thể đã nêu trên, Hội Việt-Mỹ cần ưu tiên khắc phục các điểm yếu chung, làm sao: (i) Giảm mạnh tính hành chính quan liêu trong mọi hoạt động của Hội (ii) Thực hiện bước mới rõ rệt về nâng cao toàn diện năng lực của đội ngũ làm công tác ĐNND với Mỹ (iii) Tạo bước cơ bản về xã hội hóa mạng lưới và nguồn lực để ngoại giao nhân dân như thực tiễn trước đây cho thấy, phải là sức mạnh to lớn, mang tính nhân dân sâu rộng trong quan hệ của ta với Mỹ. Việc tìm được các phương cách mới hiệu quả để phát triển hội viên Việt Nam và gia tăng đối tác Mỹ, cũng như xây dựng mối quan hệ phối hợp giữa Hội TW với các hội và địa phương và các tổ chức xã hội khác là những công việc mấu chốt.  

Góp phần quan trọng vào phát triển mạnh mẽ hơn nữa giai đoạn “Đối tác Toàn diện” Việt-Mỹ nhằm phục vụ cao nhất “Thời kỳ chiến lược phát triển mới” của đất nước đến năm 2030/2045. Theo đây, Hội cần có tầm nhìn cho ít nhất 2 nhiệm kỳ tới với việc phát huy tính năng động, nhiệt huyết, sáng tạo, vượt khó, khắc phục các hạn chế; phát triển toàn diện hoạt động Hội về lĩnh vực, địa bàn, nội dung, phương thức công tác.  

Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động nhằm mở rộng tối đa có thể quan hệ nhân dân với các giới trong xã hội Mỹ; tranh thủ được nhiều nhất các nguồn lực theo kênh nhân dân vì phát triển và an ninh quốc gia, nhất là về ủng hộ chính trị vì hòa bình và ổn định ở khu vực; đấu tranh vì chủ quyền biển đảo, lãnh thổ; và hợp tác vì cùng phát triển.  Xây dựng đội ngũ đông đảo, có trình độ và kỹ năng cao làm ĐNND với Mỹ để từng bước góp phần xây dựng kênh ngoại giao nhân dân hiện đại và toàn diện. Tạo mạng lưới bạn bè Mỹ theo các phương cách hoạt động hiện đại tương thích với thời kỳ mới và với một xã hội Mỹ có nhiều đặc thù văn hóa và nhiều biến đổi.

TCVM