Khuất Quang Thụy, 69 tuổi, Tổng biên tập của tờ Văn Nghệ - tờ báo văn nghệ ra hàng tuần của Việt Nam nói: “Trước chiến tranh, chúng tôi đã biết một chút về những người nước ngoài và đã được tiếp cận với những quyển sách đó. Lúc bấy giờ, khi tôi còn đang ở trường học, tôi đã đọc “Ông già và biển cả”. Quả thực, điều này đã khiến những người lính không lạ lẫm hay khó khăn để hiểu được những người Mỹ thông qua sự mô tả của văn học. 

Franl Stewart, biên tập viên sáng lập của tờ Manoa, kể một câu chuyện rằng, sau chiến tranh, một người cựu binh Hoa Kỳ và một cựu binh Việt Nam đã gặp nhau và thảo luận về những trải nghiệm của họ. Người cựu chiến binh Việt Nam chia sẻ rằng anh ta thích văn học Mỹ, và anh kể tên một số tác giả yêu thích của mình như Steiback và Hemingway. Anh kể với người lính Mỹ rằng những người lính vào chiến trận cùng với những bản in của nhiều tiểu thuyết Mỹ.

leftcenterrightdel
 

Trớ trêu thay, sự đánh giá cao của người Việt Nam về Hemingway lại được bắt nguồn từ việc cấm phát hành những tác phẩm của ông ở các Trung tâm của Cục Thông tin Hoa Kỳ suốt thời kỳ chiến tranh lạnh. Các quan chức đã cho rằng những tác phẩm của Hemingway – đặc biệt là "Mặt trời vẫn mọc" (The Sun also Rises), "Ông già và biển cả" (The Old Man and the Sea), và "Giã từ vũ khí "(A Farewell to Arms) không đủ sự thù địch với chủ nghĩa cộng sản.

Cách đây hơn 20 năm, việc tham gia vào chương trình hòa giải Việt Nam - Hoa Kỳ đã cho thấy “tương lai của mối quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ”. Các đại biểu Việt Nam đã bày tỏ sự háo hức tìm hiểu thêm về Hoa Kỳ và hoan nghênh cơ hội đọc thêm những tác phẩm của Hemingway và của những tác giả lớn khác của Mỹ. 

Có nhiều lý do vì sao người Việt Nam vẫn đọc Hemingway và có thể có nhiều điều để làm với nghệ thuật hơn là về mặt chính trị của tác giả. Carl Eby, một nhà Hemingway học, đã cho rằng “phong cách của Hemingway ưa thích sự đơn giản, câu trực tiếp, và sự khinh bỉ của ông ấy đối với những cách diễn đạt phóng đại khiến ông trở thành lý tưởng đối với những người coi tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai.”

leftcenterrightdel
 

Văn phong tối giản, chặt chẽ của Hemingway đã khiến cho văn học và cuộc sống dường như trở nên đơn giản. Những câu giản dị của ông - với rất ít trạng từ và tính từ - đã khiến chúng trở nên dễ dàng với độc giả nước ngoài khi đọc các câu chuyện của ông. Catherine Cole từ trường Đại học Wollongong đã cho rằng, độc giả Việt Nam thích cách sử dụng từ ngữ, sự bí ẩn và sự phản ánh như thế trong tác phẩm của Hemingway.

Sự mất mát là không thể tránh khỏi đối với Hemingway và ông đã hiểu rằng chiến tranh gây tổn thất trực tiếp cho cuộc sống của những người dân vô tội và chất phác. Sự thật mang tính toàn cầu này cũng đã được phản ánh trong tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh, một người giống như Hemingway đã kết nối sự bi thảm của chiến tranh với những mất mát của tuổi trẻ. Ngôi nhà của những người lính của Hemingway gắn liền những người lính đồng minh và sự dịch chuyển của họ ra khỏi xã hội. Cả hai nhà văn đều gợi lên ngôn ngữ của chiến tranh như một gánh nặng. 

leftcenterrightdel
 

Dạ Ngân là một tác giả 69 tuổi và cũng là một người lính trước đây đã viết cuốn tiểu thuyết để đời của bà "Cuộc đời bé mọn".. Cuốn sách đó đã miêu tả về những khó khăn trong chiến tranh, những ác liệt, nghèo đói và chí bền gan của con người. Bà Dạ Ngân thừa nhận: “Tôi đã bị lóa mắt bởi những tiểu thuyết của Hemingway, John Steiback và Jack London”.

Lê Minh Khuê, người đã tham gia chiến đấu chống lại quân đội Mỹ từ năm 1965 đến 1969 cũng là một phóng viên chiến tranh cho tờ Tiền Phong từ năm 1969 đến 1975. Tập truyện ngắn "Những ngôi sao xa xôi" đã ghi lại những trài nghiệm trong quân đội của bà và nó được chào đón rộng rãi ở Việt Nam.

“Ngày tôi ra mặt trận, tôi đã rời bỏ gia đình, bố mẹ, anh chị em. Ngôi nhà ấm áp của tôi đã bị rung chuyển bởi sự náo loạn của chiến tranh. Những đồng đội của tôi và tôi đều là những học sinh rời bỏ ngôi trường cấp III và gia nhập vào không khí hào hùng ở thời điểm đó. Chúng tôi có nhiều sách trong ba lô của mình. Những cuốn sách mà tôi mang theo là của Ernest Hemingway và Jack London, hai tác giả mà tiểu thuyết, những truyện ngắn của họ đã được dịch sang tiếng Việt và được bố mẹ tôi đánh giá cao”- bà Khuê nói.

"Giã từ vũ khí" của Hemingway vẫn là tác phẩm đọc bắt buộc trong chương trình giáo dục của Việt Nam. Điều thu hút các nhà xuất bản, các dịch giả và độc giả Việt Nam đối với Hemingway và Jack London là họ chính là những đại biểu cho những người nghèo khổ và cuộc đấu tranh sinh tồn của họ. Trước khi biết tới “Những góc (văn hóa) Mỹ” ( American Corners), người Việt Nam đã biết đến những bản dịch các tác phẩm của Hemingway để hiểu người Mỹ hơn.

Hữu Thỉnh, người đoạt giải thưởng Thơ Việt Nam và là Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam cho biết khi ở tuổi teen ông đã muốn được học nhiều hơn về văn hóa Mỹ. Ông cho rằng những câu chuyện của Hemingway và những biểu hiện của tính nhân văn của chúng là sợi dây kết nối phù hợp với niềm tin của người Việt Nam gắn liền với lòng tốt, sự gia tăng những tiếng nói chống lại tàn ác, bất công và chiến tranh. 

leftcenterrightdel
Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Hữu Thỉnh (giữa) tại Hội thảo 20 năm giao lưu Văn học Việt Mỹ 

Ông Thỉnh nói rằng "Ông già và biển cả" đã kết nối một cách tự nhiên với Việt Nam. Bởi Việt Nam là một đất nước có bờ biển dài và tình yêu đối với tự nhiên trong câu chuyện. Là một người chỉ huy xe tăng trước đây và phóng viên chiến trường, ông nhanh chóng nhận ra rằng trong suốt cuộc chiến tranh, những người lính Việt Nam đã muốn hiểu biết về kẻ thù và họ đã tìm đọc những bản dịch các cuốn sách như "Chuông nguyện hồn ai", "Ông già và biển cả" và "Tiếng gọi nơi hoang dã" của Jack London. Nhà thơ Hữu Thỉnh khẳng định rằng người Việt Nam đã học văn học Pháp và Mỹ từ rất sớm, một thời gian dài trước khi các cuộc chiến tranh xảy ra - những tác phẩm này đã hé lộ về nền văn minh và tính nhân văn trong hai nền văn hóa này.

Bất kỳ ai đến thăm Hà Nội đều đánh giá cao sự say mê của người Việt Nam đối với bóng đá và văn chương. Lã Thanh Tùng, một nhà văn Việt Nam và nguyên là Phó tổng biên tập tờ Văn Nghệ nói : “Điều đáng tiếc nhất là chúng tôi biết nhiều về các nhà văn Mỹ, giống như Hemingway, nhưng người Mỹ biết rất ít về các nhà văn của chúng tôi”. Ông cũng cho hay Bảo Ninh, tác giả của "Nỗi buồn chiến tranh", cũng là một người hâm mộ Hemingway. 

leftcenterrightdel
 

Ở đây, cũng có sự quan tâm đến việc có bao nhiêu các nhà thơ trẻ của Việt Nam ảnh hưởng bởi thơ ca của Beat hoặc nhạc Hip hop. Những cuộc chuyện trò thế hệ này cho phép tăng khả năng tiếp cận với các tác phẩm và những tư tưởng tôn vinh truyền thống văn học Việt Nam đồng thời hồi đáp với những nguồn ảnh hưởng rộng rãi giống như ông lão đánh cá người Cuba của Hemingway, Santiago trong "Ông già và biển cả". “Tôi nghĩ biển đủ rộng cho ngư dân đánh bắt cá, nhưng có lẽ họ phải mạo hiểm đi xa hơn nơi họ phải đi”, Tùng nói.

James Borton