Hoạt động đầu tiên trong tháng là Hội thảo Quốc tế “Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ: 25 năm hợp tác và phát triển” do Viện Nghiên cứu châu Mỹ thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam tổ chức vào đúng ngày đầu tiên của tháng, với sự tham gia của đông đảo đại diện các cơ quan, tổ chức Việt Nam cùng Đại sứ, đại diện một số nước tại Hà Nội. Cùng các diễn giả Việt Nam nhìn lại 25 năm qua và hướng tới tương lai, Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Daniel Kritenbrink – còn đầy cảm xúc sau chuyến thăm 2 ngày trước đó tới Cầu Hàm Rồng lịch sử trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta với cuộc gặp mặt có ý nghĩa hòa giải đậm đà với các cựu chiến binh của tỉnh Thanh Hóa – đã bày tỏ niềm tin vào triển vọng quan hệ Việt – Mỹ tốt đẹp trong 25 năm tiếp theo.

Nhưng để đánh dấu thời điểm quan trọng này, sự kiện có ý nghĩa nhất là ở cấp cao nhất của hai quốc gia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã trao đổi trao đổi điện mừng với Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Thượng viện Mỹ Michael Pence và Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi. Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh cũng gửi điện mừng tới Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Michael Pompeo.

Điện mừng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng khẳng định: “Những năm gần đây, hai nước tích cực phối hợp hiệu quả, tập trung tháo gỡ các vướng mắc, đặc biệt là trong quan hệ thương mại, tài chính, từng bước củng cố và mở rộng quan hệ Đối tác toàn diện trên cơ sở tôn trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc, luật pháp quốc tế, thể chế chính trị, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau. Việt Nam tin rằng với tinh thần gác lại quá khứ, vượt qua khác biệt, phát huy tương đồng, hướng tới tương lai, quan hệ đối tác toàn diện Việt – Mỹ ngày càng đi vào chiều sâu, hiệu quả, bền vững, phục vụ lợi ích của nhân dân hai nước và đóng góp cho an ninh, hòa bình và thịnh vượng tại khu vực và trên thế giới”. 

Điện mừng của Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh: “Sự phát triển của quan hệ đối tác giữa hai nước là kỳ tích đặc biệt. Sự hợp tác ngày nay đã tạo nên nền tảng cho sự tin tưởng và thấu hiểu, cho phép chúng ta thiết lập quan hệ đối tác toàn diện được minh chứng bởi mối quan hệ thương mại ngày càng gia tăng, sự kết nối giữa nhân dân hai nước, hợp tác chiến lược, cùng nhau xử lý các vấn đề nhân đạo và di chứng chiến tranh… Mỹ duy trì cam kết tăng cường và mở rộng hơn nữa quan hệ giữa hai nước trên cơ sở tầm nhìn chung về một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương hòa bình và thịnh vượng cũng như tôn trọng chủ quyền của nhau và thượng tôn pháp luật”.

Trong dịp này, một số vị lãnh đạo Tiểu ban Đông Á – Thái Bình Dương và Chính sách An ninh mạng Quốc tế thuộc Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ và Tiểu ban châu Á – Thái Bình Dương và Không phổ biến vũ khí hạt nhân thuộc Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, gồm Thượng Nghị sĩ Cory Gardner, Thượng Nghị sĩ Edward Markey, Hạ Nghị sĩ Ami Bera và Hạ Nghị sĩ Ted Yoho đã giới thiệu và bảo trợ hai Nghị quyết S. Res. 607 và H. Res. 1018, trong đó khẳng định tầm quan trọng của mối quan hệ Đối tác Toàn diện Việt – Mỹ cũng như sự hợp tác giữa Chính phủ và nhân dân hai nước vì một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương hòa bình, thịnh vượng và rộng mở, trên cơ sở trật tự dựa trên luật lệ, thúc đẩy an ninh, phát triển và tôn trọng chủ quyền. Hai Nghị quyết nhấn mạnh nỗ lực chung của hai nước trong việc tẩy độc dioxin, xử lý vật liệu chưa nổ và tìm kiếm binh sĩ của hai bên mất tích trong chiến tranh. Hai Nghị quyết đặc biệt đánh giá cao vai trò và vị thế ngày càng cao của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới, nhất là trong việc Việt Nam đảm nhiệm vai trò kép vừa là Chủ tịch ASEAN năm 2020 vừa là Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2020-2021.

leftcenterrightdel
Lễ động thổ dự án xử lý ô nhiễm dioxin và ký thỏa thuận triển khai một dự án 65 triệu USD nhằm hỗ trợ người khuyết tật diễn ra tại sân bay Biên Hòa (Đồng Nai), tháng 12/2019. Ảnh: Quỳnh Trang.

Cũng trong tháng 7, Bí thư Báo chí Nhà trắng (Phủ Tổng thống Mỹ) ra tuyên bố, đánh giá cao mối quan hệ được vun đắp trong một phần tư thế kỷ qua, đồng thời bày tỏ niềm tin vào việc phát triển mối quan hệ đối tác, hữu nghị và xây dựng một tương lai tươi sáng hơn cho nhân dân hai nước trong 25 năm tới.

Đúng ngày 11/7/2020 kỷ niệm 25 năm kể từ khi Tổng thống Bill Clinton tuyên bố bình thường hóa quan hệ với Việt Nam, Thượng Nghị sĩ Jim Risch, Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, ra tuyên bố nêu bật: Trong một phần tư thế kỷ qua, hai nước Mỹ và Việt Nam đã “vượt lên trên vết thương chiến tranh, xây dựng một mối quan hệ đối tác mạnh mẽ về thương mại, phát triển, y tế, năng lượng, quốc phòng và giao lưu nhân dân”. Theo ông, “Mỹ cam kết hợp tác trong tương lai với Việt Nam và các đối tác ASEAN khác nhằm thúc đẩy một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do, rộng mở, và xử lý những thách thức chung”.

Cũng đúng ngày kỷ niệm đó, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Michael Pompeo đã ra tuyên bố riêng về sự kiện quan trọng này, trong đó Bộ trưởng Michael Pompeo đánh giá hai nước đã dám đối mặt với “di sản đen tối của chiến tranh giữa hai dân tộc” để tiến hành “một bước đi lịch sử” trong việc thiết lập quan hệ ngoại giao với nhau, xây dựng một mối quan hệ hữu nghị trên cơ sở lợi ích chung, tôn trọng lẫn nhau và quyết tâm mạnh mẽ vượt lên trên quá khứ, hướng tới tương lai. Bộ trưởng khẳng định cam kết “vì một nước Việt Nam hùng mạnh, độc lập và vì một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương hòa bình và thịnh vượng”.

Trong suốt tháng 7, do tác động của đại dịch covid-19 nên không thể tiếp xúc trực tiếp, hai nước đã tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo và tọa đàm trực tuyến với thành phần tham gia phong phú, đa dạng và rộng rãi, từ giới chính trị, doanh nghiệp tới phi chính phủ, học giả của hai nước. Đặc biệt, tại Hà Nội đã diễn ra 3 lễ ký kết quan trọng.

Lễ ký kết thứ nhất: Ngày 08/7/2020, tại Trụ sở Bộ Ngoại giao Việt Nam, Cơ quan Phát triển Quốc tế của Mỹ (USAID) và Cơ quan Việt Nam tìm kiếm người mất tích (VNOSMP) đã ký kết Bản Ghi nhớ Ý định (MOI) về việc Mỹ hỗ trợ kỹ thuật để định danh hài cốt. 

leftcenterrightdel
Lễ ký kết văn bản MOI và trao tặng Kỷ niệm chương tại Trụ sở Bộ Ngoại Giao ở Hà Nội ngày 08/07/2020

Tại Lễ ký kết, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Việt Nam Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh: “Để có được kết quả như ngày hôm nay, hai nước chúng ta đã trải qua quá trình xây dựng lòng tin với nỗ lực không mệt mỏi.” Về phía Việt Nam, “hợp tác tìm kiếm quân nhân Hoa Kỳ mất tích trong chiến tranh (MIA) đã và đang đóng góp tích cực vào quá trình đó… Trên tinh thần ‘gác lại quá khứ để hướng tới tương lai’, Việt Nam sẽ tiếp tục hợp tác tích cực, hiệu quả với Hoa Kỳ trong lĩnh vực này”. Về phía Mỹ, hơn 25 năm qua, “Chính phủ và nhân dân Hoa Kỳ đã nỗ lực hỗ trợ Việt Nam khắc phục một phần hậu quả [rất nặng nề của chiến tranh], như đã tẩy độc sân bay Đà Nẵng, đang tẩy độc sân bay Biên Hòa, có nhiều dự án hỗ trợ nạn nhân da cam, rà phá bom mìn và hỗ trợ thông tin tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ Việt Nam”.

leftcenterrightdel
 

Phát biểu đáp từ, Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Daniel Kritenbrink cho rằng “quan hệ đối tác Hoa Kỳ – Việt Nam trong 25 năm qua… là một chặng đường đáng kể, có lẽ là một trong những ví dụ tốt đẹp nhất trên thế giới về việc những cựu thù đã tìm thấy một cách thức để làm việc cùng nhau, khắc phục quá khứ và đạt được sự tiến bộ không thể tin được mà chúng ta đang chứng kiến hôm nay. Chưa bao giờ sự cam kết và tầm nhìn chung đó lại hiển nhiên như đúng lúc này, bởi lẽ chúng ta biết rằng, là những đối tác tin cậy của nhau, chúng ta sẽ thịnh vượng cùng nhau”. Về ý kiến của Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn liên quan nỗ lực tìm kiếm MIA, Đại sứ Daniel Kritenbrink nhấn mạnh: “Khó có thể nói hết được lòng biết ơn của nhân dân Mỹ đối với nhân dân Việt Nam đã hỗ trợ trong nỗ lực này, và nỗ lực đó vẫn tiếp tục tới ngày nay”. Tiếp theo nỗ lực của phía Mỹ trong thời gian qua hợp tác tìm kiếm bộ đội Việt Nam mất tích, Đại sứ nhấn mạnh: “Trong khuôn khổ Thỏa thuận này, Mỹ sẽ cung cấp công nghệ phân tích ADN tốt nhất, hiện đại nhất, phối hợp với Việt Nam nhằm tăng cường hiệu quả và hiệu suất của các phòng xét nghiệm của Việt Nam với mục tiêu cuối cùng là tăng số lượng hài cốt được đoàn tụ với gia đình một cách chính xác”.

leftcenterrightdel
 

Sau Lễ ký kết văn bản quan trọng này, Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn thay mặt Lãnh đạo Bộ Ngoại giao đã trao tặng Kỷ niệm chương cho Giám đốc Michael Greene và Phó Giám đốc Craig Hart của USAID tại Việt Nam nhằm ghi nhận những đóng góp tích cực của hai vị này đối với quan hệ hợp tác song phương Việt – Mỹ trong thời gian qua.

Lễ ký kết thứ hai: Ngày 10/7/2020, tại Trụ sở Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc đã ký Bản Thỏa thuận Thực thi (IA) về Chương trình giảng dạy tiếng Anh do tình nguyện viên thuộc Đội Hòa bình Mỹ (PC) thực hiện tại Việt Nam. Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Daniel Kritenbrink đã thay mặt Chính phủ Mỹ tiếp nhận văn bản. Đây là văn bản được ký sau 5 năm kể từ khi hai nước ký kết Hiệp định khung về việc PC hoạt động tại Việt Nam.

leftcenterrightdel
Lễ ký kết văn bản IA tại Trụ sở Bộ Giáo dục và Đào tạo ở Hà Nội ngày 10/7/2020

Phát biểu tại Lễ ký, Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc và Đại sứ Daniel Kritenbrink đều đánh giá sự kiện này đánh dấu chặng đường 25 năm quan hệ Việt – Mỹ, củng cố lòng tin và xây dựng quan hệ đối tác toàn diện, đồng thời đánh giá cao nỗ lực và thiện chí của hai bên trong quá trình đàm phán, bày tỏ tin tưởng việc thực hiện Thỏa thuận sẽ góp phần đưa quan hệ hợp tác Việt – Mỹ tiếp tục phát triển hơn nữa, vì lợi ích của nhân dân hai nước.

Cùng ngày, tại Thủ đô Washington DC, tại Trụ sở Bộ Ngoại giao Mỹ, Giám đốc Đội Hòa bình Mỹ Jody Olsen đã ký văn bản cam kết sẽ ký Thỏa thuận Thực thi Chương trình giảng dạy tiếng Anh tại Việt Nam, trước sự chứng kiến của Đại sứ Việt Nam tại Mỹ Hà Kim Ngọc, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách các vấn đề chính trị David Hale, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ David Stilwell và Cục trưởng Cao cấp phụ trách châu Á thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ Allison Hooker.

Lễ ký kết thứ ba: Ngày 22/7/2020, Tại Trụ sở Tổng cục Thủy sản, Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản Trần Đình Luân và Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Dan Kritenbrink đã ký Bản Ghi nhớ về việc Mỹ hỗ trợ Việt Nam tăng cường năng lực thực thi pháp luật thủy sản.

leftcenterrightdel
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã tiếp Đoàn doanh nghiệp thuộc Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ-ASEAN (US-ABC) do ông Alex Feldman, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành US-ABC dẫn đầu tháng 5/2020 tại Hà Nội.

Là văn bản về sự hợp tác giữa Tổng cục Thủy sản thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam và Cục Phòng chống Ma túy và Thực thi Pháp luật Quốc tế thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ, Bản Ghi nhớ sẽ tạo điều kiện để Cục Phòng chống Ma túy và Thực thi Pháp luật Quốc tế của Mỹ hỗ trợ kỹ thuật cho phía Việt Nam tăng cường năng lực, góp phần bảo đảm duy trì bền vững nguồn lợi sinh vật biển, đấu tranh phòng chống việc đánh bắt cá bất hợp pháp, không có báo cáo và không theo quy định. Đặc biệt, theo phát biểu của Đại sứ Daniel Kritenbrink, “Mỹ có rất nhiều kinh nghiệm trong việc quản lý và thực thi pháp luật thủy sản mà chúng tôi sẵn sàng chia sẻ. Chúng tôi mong muốn hợp tác cùng Việt Nam nhằm tăng cường tính chất bền vững của nghề cá và hỗ trợ ngư dân Việt Nam trước những đe dọa bất hợp pháp”.

Tháng 7/2020 đã khép lại, nhưng dư âm của những hoạt động sôi động vẫn còn đó với dấu ấn sâu sắc kỷ niệm một phần tư thế kỷ quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa hai nước, làm cho tháng 7 thực sự là một tháng đặc biệt của năm 2020 đặc biệt này.

Trà Trâm