Phóng viên: Xin Chủ tịch cho biết đôi nét về sự ra đời của Việt – Mỹ Thân hữu Hội, tiền thân của Hội Việt – Mỹ ngày nay và những đóng góp của Hội đối với quan hệ nhân dân giữa hai nước? 

Chủ tịch Nguyễn Phương Nga: 

Ngay từ những năm cuối của Chiến tranh thế giới thứ Hai, Mặt trận Việt Minh đã có liên hệ với Cơ quan Dịch vụ Chiến lược (Office of Strategic Services - OSS). Theo chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Việt - Mỹ Thân hữu Hội được thành lập vào ngày 17/10/1945, chỉ 45 ngày sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời vào ngày 2/9/1945, là hội hữu nghị song phương đầu tiên của Việt Nam.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, chúng ta vẫn tiếp tục tận dụng mọi cơ hội để duy trì quan hệ với nhân dân Mỹ. Cuộc gặp gỡ nhân dân Việt Nam - Mỹ tháng 9 năm 1967 tại Bratislava (Tiệp Khắc) và việc thành lập Ủy ban Việt Nam đoàn kết với nhân dân Mỹ (gọi tắt là Ủy ban Việt - Mỹ) tháng 10 năm1968 đã góp phần định hướng cho sự phát triển của phong trào hòa bình và phản đối chiến tranh tại Việt Nam ngay trong lòng nước Mỹ, tạo thuận lợi cho việc ký kết Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam năm 1973, tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước vào năm 1975.

leftcenterrightdel
Phong trào hòa bình và phản đối chiến tranh tại Việt Nam ngay trong lòng nước Mỹ, tạo thuận lợi cho việc ký kết Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam năm 1973

Năm 1992, Ủy ban Việt - Mỹ đổi tên thành Hội Việt - Mỹ, chuyên trách về hoạt động đối ngoại nhân dân giữa hai nước Việt Nam và Mỹ. Hội Việt - Mỹ đã cùng các tổ chức nhân dân Việt Nam tăng cường các hoạt động giao lưu nhân dân ở mọi tầng lớp. Cùng với giao lưu giữa các cựu chiến binh, học giả của hai nước, nhiều tổ chức phi chính phủ Mỹ đã hỗ trợ Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh, nhất là hậu quả của chất độc da cam/dioxin và bom mìn/vật liệu chưa nổ, triển khai các dự án xóa đói, giảm nghèo.  

Có thể nói rằng giao lưu nhân dân Việt Nam - Mỹ đã góp phần hiện thực hóa chủ trương “gác lại quá khứ, hướng tới tương lai”, biến “tinh thần” thành “hành động cụ thể”, góp phần quan trọng vào việc tăng cường hiểu biết lẫn nhau, phá bao vây, cấm vận, thúc đẩy hòa giải và bình thường hóa quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ.

leftcenterrightdel
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc hội kiến Tổng thống Mỹ Donald Trump nhân dịp sang 
Việt Nam dự Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên lần thứ hai tháng 2/2019

Phóng viên : Bà có thể cho biết một số nét nổi bật trong quan hệ nhân dân Việt Nam - Mỹ kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao tới nay?

Chủ tịch Nguyễn Phương Nga : 
Việc hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 12/7/1995, đặc biệt là thiết lập quan hệ đối tác toàn diện vào tháng 7/2013, đã tạo điều kiện thuận lợi cho quan hệ nhân dân Việt Nam - Mỹ có những bước phát triển mạnh mẽ và đạt được những kết quả quan trọng, thể hiện trên những điểm sau:

Thứ nhất, đối ngoại nhân dân, trong đó Hội Việt - Mỹ đóng vai trò tích cực, đã phát triển mạnh mẽ mạng lưới bạn bè, đối tác làm cơ sở cho hợp tác giao lưu hữu nghị, tham gia vào đối thoại, vận động chính trị, đấu tranh dư luận, đối thoại theo kênh nhân dân với Mỹ trên những vấn đề nhạy cảm.

Bên cạnh việc củng cố và tăng cường tăng cường quan hệ với các tổ chức hòa bình, cánh tả tiến bộ ở Mỹ, các nhóm ủng hộ và đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam, Hội Việt - Mỹ đã tích cực thiết lập quan hệ với một số tổ chức cựu chiến binh ở Mỹ, trong đó có các tổ chức lớn, có uy tín và ảnh hưởng đối với chính quyền ở Mỹ, như “Cựu chiến binh Mỹ tham chiến tại Việt Nam” (The Vietnam Veterans of America, Inc. - VVA), “Quỹ Tưởng niệm Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam” (The Vietnam Veterans Memmorial Fund - VVMF), “Quỹ Cựu chiến binh Chiến tranh Việt Nam” (The Vietnam Veterans of America Foundation - VVAF), “Cựu chiến binh vì Hòa bình” (The Veterans For Peace - VFP), “Cựu chiến binh các cuộc chiến tranh ở nước ngoài” (The Veterans of Foreign Wars of the United States - VFW), “Liên đoàn Cựu binh Mỹ” (The American Legion)... Đây cũng là các tổ chức tiêu biểu đi đầu trong quá trình vận động hòa giải, thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau, bình thường hóa và phát triển quan hệ Việt Nam - Mỹ. Thông qua hợp tác với tổ chức “Sức mạnh Hữu nghị quốc tế” (The Friendship Force International - FFI), Hội thiết lập quan hệ với hơn 50 "Câu lạc bộ Sức mạnh hữu nghị" (Friendship Force Club) thành viên ở Mỹ và hàng chục Câu lạc bộ Sức mạnh hữu nghị ở nhiều nước trên thế giới, đón hàng chục đoàn vào tìm hiểu Việt Nam, triển khai phương thức “ở nhà dân” (homestay) cho một số đoàn học sinh, sinh viên Mỹ tại Hà Nội và một số địa phương, được phía Mỹ đánh giá cao. Hội đã cử nhiều đoàn “Sứ giả hữu nghị Việt Nam” (Friendship Force Ambassador) tới thăm tìm hiểu và giao lưu với nhân dân Mỹ.

leftcenterrightdel
Việt - Mỹ nỗ lực hợp tác trong lĩnh vực rà phá bom mìn sau chiến tranh

Chương trình trao đổi đoàn giữa Hội Việt - Mỹ với “Hội đồng các lãnh đạo chính trị trẻ Mỹ” (The American Council of Young Political Leaders - ACYPL) từ năm 1996, đã giúp các thành viên là các nhà lãnh đạo trẻ trong các lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội hiểu biết thêm và chia sẻ kinh nghiệm về hệ thống chính trị, công quyền, quá trình hoạch định chính sách ở mỗi nước.

Hội có quan hệ với nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, trường trung học của Mỹ, đón nhiều đoàn học giả, giáo sư, sinh viên Mỹ vào tìm hiểu lịch sử, văn hóa, đất nước, con người Việt Nam, tìm hiểu lịch sử quan hệ Việt Nam - Mỹ, kết hợp với hoạt động tình nguyện tại các cơ sở nhân đạo. Từ năm 2015, Hội đã cùng tổ chức “Dự án hai phía” (2 Side Project - 2SP) tổ chức nhiều hoạt động giao lưu hữu nghị, hòa giải sâu sắc, đầy tính nhân văn giữa con em của các tử sĩ/binh sĩ Mỹ mất tích với con em của các liệt sỹ Việt Nam.

Tôi rất xúc động chứng kiến tình cảm của nhiều người bạn Mỹ, trong đó có các cựu chiến binh, nghị sỹ, học giả, nhà báo... đối với nhân dân và đất nước Việt Nam. Sau khi thăm Việt Nam, tận mắt thấy những hậu quả nặng nề của chiến tranh mà sau gần nửa thế kỷ qua người dân Việt Nam vẫn đang phải chịu đựng, nhiều người Mỹ đã nhận thức rõ tính chất phi nghĩa của cuộc chiến tranh mà Mỹ đã gây ra ở Việt Nam, và đã có nhiều hành động cụ thể đóng góp vào việc khắc phục hậu quả chiến tranh và sự phát triển của Việt Nam cũng như quan hệ hai nước.

Cảm kích trước tấm lòng vị tha, hào hiệp của nhân dân Việt Nam trong việc giúp tìm kiếm hài cốt của binh lính Mỹ mất tích trong khi bao người mẹ, người vợ và gia đình Việt Nam chưa tìm ra dấu tích của người thân đã hy sinh, ngày càng có thêm nhiều cựu binh Mỹ và gia đình tới Việt Nam, mang theo hàng trăm hồ sơ, tài liệu, kỷ vật chiến trường để trao cho các cơ quan chức năng, gia đình liệt sỹ hoặc các bảo tàng của Việt Nam, giúp tìm kiếm hài cốt của bộ đội ta hy sinh, mất tích trên các chiến trường năm xưa.

leftcenterrightdel
Tọa đàm “Giao lưu nhân dân Việt – Mỹ sau 5 năm quan hệ Đối tác toàn diện” (2013-2018)

Thứ hai  là sự ủng hộ, hỗ trợ thiết thực của nhiều tổ chức phi chính phủ Mỹ   đối với Việt Nam. 

Hiện có 159 tổ chức phi chính phủ Mỹ đang hoạt động thường xuyên tại Việt Nam, tập trung vào các dự án trong nhiều lĩnh vực y tế, giáo dục, phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, khắc phục hậu quả chiến tranh, thông qua các dự án  giải quyết hậu quả bom mìn, vật nổ, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam, nâng cao nhận thức của xã hội về người khuyết tật,.... Giá trị viện trợ của các tổ chức phi chính phủ Mỹ luôn chiếm từ 45% - 50% tổng giá trị viện trợ của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam, và tăng dần qua từng năm (trung bình đạt hơn 100 triệu USD/năm). Với đặc thù hoạt động chuyên nghiệp, trên quy mô lớn, đạt giá trị giải ngân cao, cam kết lâu dài, phối hợp hiệu quả với các đối tác Việt Nam, nhóm các tổ chức phi chính phủ Mỹ đóng vai trò quan trọng trong số các nước có viện trợ phi chính phủ cho Việt Nam. Bên cạnh giá trị tài chính, các dự án của các tổ chức phi chính phủ của Mỹ cũng góp phần giải quyết các vấn đề xã hội, thúc đẩy phát triển cộng đồng và tăng cường kỹ năng quản lý cho nhiều cơ quan, tổ chức, địa phương của Việt Nam. Có thể nói, các tổ chức phi chính phủ Mỹ là một trong những tổ chức hàng đầu trong hỗ trợ xây dựng kết cấu hạ tầng và kỹ thuật cho ngành y tế của Việt Nam. Nhiều tổ chức phi chính phủ Mỹ đã có vai trò tích cực, tiên phong trong việc “phá băng” quan hệ hai nước, mở ra kênh giao lưu nhân dân thiết thực, hiệu quả, thúc đẩy quá trình bình thường hóa quan hệ hai nước trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp công việc nội bộ của nhau và hợp tác bình đẳng vì lợi ích chung.

leftcenterrightdel
Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam Nguyễn Phương Nga trao tặng Huân chương Hữu nghị của Chủ tịch nước cho bà Susan Hammond - người sáng lập của tổ chức WLP - dự án Giải quyết di sản chiến tranh (Mỹ)

Thứ ba, giao lưu nhân dân đã đóng góp vào việc tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực như: vận động phía Mỹ hỗ trợ kỹ thuật giúp Việt Nam tham gia Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), không áp dụng thuế chống bán phá giá đối với một số mặt hàng thủy sản của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ; kết nối thúc đẩy giao lưu văn hóa, nghệ thuật, tham quan, du lịch Việt Nam, cũng như trao đổi thông tin, tìm cơ hội hợp tác, kinh doanh giữa các doanh nghiệp nhỏ và vừa của hai nước. 

Thứ tư, các kênh đối thoại không chính thức về nhân quyền, tôn giáo đã giúp tăng cường hiểu biết lẫn nhau, hạn chế việc phía Mỹ thông qua các dự luật, nghị quyết sai trái về Việt Nam. Nhiều đoàn của Viện Liên kết toàn cầu (The Institute for Global Engagement - IGE), đã vào tìm hiểu tình hình tự do tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam, phối hợp mở các khóa tập huấn về chính sách tôn giáo, tọa đàm, hội thảo quốc tế về tôn giáo và pháp quyền, với sự tham gia của nhiều học giả, nhà nghiên cứu, chức sắc tôn giáo, nhà hoạt động xã hội.

Thứ năm, với nhiều hình thức chia sẻ, trao đổi thông tin, chúng ta đã kịp thời thông tin với bạn bè, đối tác Mỹ về tình hình Biển Đông, chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông và lập trường chính nghĩa của Việt Nam. Nhiều bạn bè, đối tác của Hội Việt - Mỹ đã lên tiếng bày tỏ ủng hộ quan điểm của Việt Nam.

leftcenterrightdel
Học sinh, sinh viên Việt Nam tìm hiểu thông tin tuyển sinh tại Triển lãm Giáo dục Mỹ năm 2019 với sự tham gia của đại diện 50 trường đại học, cao đẳng của Mỹ tại Thành phố Hồ Chí Minh

Phóng viên: Nhân dân Việt Nam và nhân dân Mỹ đã vượt qua đau thương, cay đắng và thù hận, thể hiện ý nguyện cùng nhau xây dựng quan hệ hòa bình, hữu nghị và hợp tác trên tinh thần chân thành, tin cậy lẫn nhau. Chủ tịch có thể chia sẻ nhận định của mình về mối quan hệ nhân dân Việt Nam - Mỹ trong tương lai? 

Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước Nguyễn Phú Trọng đã từng nói trong dịp thăm Mỹ 2015 rằng từ đây không còn lĩnh vực nào là không thể hợp tác giữa hai nước Việt Nam và Hoa Kỳ. Quan hệ giữa hai nước Việt Nam và Mỹ trong khuôn khổ “đối tác toàn diện” đang phát triển mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực. Phía Mỹ nhiều lần khẳng định tôn trọng chế độ chính trị của Việt Nam, coi một nước Việt Nam hùng mạnh, độc lập và thịnh vượng là lợi ích của Mỹ.  Giao lưu nhân dân giữa hai nước được tăng cường mạnh mẽ với hàng triệu lượt người qua lại thăm, làm việc, du lịch. Du học sinh, sinh viên Việt Nam ở Mỹ đã lên tới 30.000 người. Đây là những tiền đề thuận lợi để thúc đẩy quan hệ nhân dân Việt Nam - Mỹ phát triển hơn nữa cả về chiều rộng và chiều sâu, tương xứng với tiềm năng to lớn của hai nước, nhằm huy động được sự ủng hộ rộng rãi của nhân dân Mỹ đối với việc tăng cường quan hệ hai nước, đối với sự phát triển ổn định và vững mạnh của Việt Nam, và các nỗ lực duy trì hòa bình, ổn định, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế.

leftcenterrightdel
Đại sứ Nguyễn Phương Nga, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam (VUFO) trong buổi tiếp cha con ông Stephen Nichols, Chủ tịch quỹ Chino Cienega Foundation (CCF)

Thời gian tới, chúng ta cần tăng cường lực lượng của Hội Việt - Mỹ và các hội thành viên ở các địa phương, thu hút sự tham gia của giới doanh nghiệp, học giả, các nhà nghiên cứu khoa học, lịch sử, sinh viên, học sinh, thiết lập mạng lưới quan hệ, kết nối giữa các tổ chức nhân dân trong nước với các cá nhân, tổ chức nhân dân Mỹ và người Việt Nam tại Mỹ, đồng thời làm sâu sắc hơn hợp tác với các tổ chức hòa bình, cánh tả, các tổ chức phi chính phủ, thiện nguyện tích cực của Mỹ. Chúng ta cũng cần chú trọng gắn các hoạt động đoàn kết hữu nghị với thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại, khoa học, công nghệ, giáo dục, văn hóa, du lịch…  để nội hàm của giao lưu nhân dân phong phú hơn, thiết thực hơn, là chất keo gắn kết hai nước. 

leftcenterrightdel
Đại sứ Nguyễn Phương Nga, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam đã trao Huân chương Hữu nghị của Chủ tịch nước cho bà Jerilyn Brusseau, Chủ tịch và nhà đồng sáng lập tổ chức PeaceTrees Vietnam, vì những đóng góp tích cực trong việc thúc đẩy đoàn kết hữu nghị, hợp tác nhân dân giữa Việt Nam và Mỹ

Tôi hy vọng rằng, với nỗ lực của cả hai bên, rằng quan hệ nhân dân Việt –Mỹ trong tương lai sẽ là mối quan hệ mở rộng, toàn diện, chân thành, tin cậy, có chiều sâu và hiệu quả, đáp ứng nguyện vọng và lợi ích của nhân dân hai nước và đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững ở khu vực và trên thế giới.

Xin cảm ơn Chủ tịch.

Hồng Thanh