Bảng xếp hạng Chỉ số tự do kinh tế năm 2021 (Index of Economic Freedom 2021) do Quỹ Di sản (Heritage Foundation - một tổ chức tư vấn bảo thủ của Hoa Kỳ có trụ sở tại Washington, D.C.) công bố cho thấy năm nay, lần đầu tiên nền kinh tế Việt Nam bước vào nhóm các nền kinh tế có “tự do trung bình” (Moderately Free). Theo đó, tổng điểm của Việt Nam năm nay tăng 2,9 điểm và tăng 15 bậc so với năm 2020, chủ yếu do sức khỏe tài chính được cải thiện.

Đây cũng là năm đầu tiên kinh tế Việt Nam bước vào nhóm các nền kinh tế có "tự do trung bình" (Moderately Free), tăng 15 bậc so với năm ngoái. Trước kia Việt Nam thuộc nhóm được xem là hầu như không tự do kinh tế.

Tờ The National Interest (Hoa Kỳ) nhận xét, chưa từng có quốc gia nào có quy mô tương đương như Việt Nam lại đạt được những thành tựu trong tăng hạng chỉ số tự do kinh tế như vậy trong 25 năm qua.

leftcenterrightdel

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã có chuyến thăm, gặp gỡ, tặng quà cho công nhân, người lao động của Công ty Điện tử Foster tại Khu công nghiệp VSIP Bắc Ninh

Cũng theo bảng xếp hạng này, Việt Nam đứng thứ 17 trong số 40 quốc gia ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương và điểm tổng thể của Việt Nam cũng cao hơn mức trung bình của khu vực và thế giới.

Các quốc gia đứng đầu bảng xếp hạng bao gồm: Singapore, New Zealand, Australia và Thụy Sỹ. Trong đó, Singapore đứng đầu với 89,7 điểm.

Các nền kinh tế được xếp hạng là “tự do” có số điểm từ 80 trở lên. Lần đầu tiên Hong Kong mất danh hiệu nền kinh tế tự do nhất thế giới vào tay Singapore kể từ năm 1995, khi bảng xếp hạng lần đầu tiên được công bố.

Nền kinh tế lớn nhất thế giới, Hoa Kỳ, xếp thứ 17, giảm năm bậc so với năm ngoái, trong khi Trung Quốc ở vị trí thứ 103.

Vị trí thứ 90 trong tổng số 184 quốc gia xếp hạng có thể không phải là một kết quả quá cao. Tuy nhiên, khi đánh giá triển vọng kinh tế của một quốc gia, điều quan trọng không phải quốc gia đó hiện đang đứng ở đâu trong bảng xếp hạng, mà là sự thay đổi vị trí của xếp hạng quốc gia đó theo thời gian. Kể từ khi cuộc khảo sát bắt đầu vào năm 1995, chưa một quốc gia nào có quy mô tương đương đạt được kết quả trong bảng xếp hạng chỉ số tự do kinh tế nhanh chóng như Việt Nam.

Về khía cạnh này, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng chú ý. Thời điểm Quỹ Di sản công bố chỉ số này lần đầu năm 1995, Việt Nam đạt 41,7 điểm. Đến năm 2005, con số này tăng lên 48,1 điểm. Vào năm 2010, con số này tiếp tục tăng lên 49,8 điểm. Đặc biệt là sự gia tăng này ngày càng nhanh chóng và đến năm 2015, Việt Nam ghi nhận mức 51,7 điểm. Đến năm ngoái 2020 là 61,7 điểm - tăng 20 điểm kể từ năm 1995, xếp thứ 105 trong số 180 quốc gia và vùng lãnh thổ. Năm 2021 thứ hạng của Việt Nam tăng 15 bậc !

Tại Hoa Kỳ, năm 1995 con số này là 76,7 điểm và đã giảm nhẹ xuống 74,8 điểm vào năm 2021. Ý và Pháp hầu như không đạt được tiến bộ nào về tự do kinh tế trong 25 năm, với lần lượt 61,2 điểm và 64,4 điểm vào năm 1995 và 64,9 điểm và 65,7 điểm vào năm 2021.

leftcenterrightdel

Việt Nam tiếp nhận hơn 3 triệu liều vaccine Moderna qua COVAX. (Ảnh: UNICEF)

Thực tế, chỉ có 5 quốc gia trên thế giới, với quy mô nhỏ hơn hoặc không tương đương, có thể bắt kịp với thành tựu tự do kinh tế của Việt Nam trong 25 năm qua. Cụ thể đó là: Moldavia, Bulgaria, Belarus, Romania và Angola.

Bên cạnh đó, sự gia tăng tự do kinh tế đồng nghĩa với tăng trưởng kinh tế và mức sống người dân được nâng cao hơn. Sự phát triển kinh tế của Việt Nam bắt đầu vào năm 1986 với công cuộc Đổi Mới, trong đó tỷ trọng của kinh tế nhà nước ngày càng giảm xuống và kinh tế tư nhân ngày càng tăng lên.

Từ năm 1995, GDP Việt Nam tăng trưởng trung bình 6,7%/năm. Tăng trưởng GDP mạnh mẽ trong 5 năm qua phản ánh sự cải thiện này, được thúc đẩy bởi các lĩnh vực chế biến và chế tạo tập trung vào xuất khẩu.

"Tự do kinh tế sẽ được tăng cường ở Việt Nam nếu chính phủ có thể mở rộng thành công tự do hóa kinh tế bằng cách thúc đẩy thương mại quốc tế và tái cơ cấu các doanh nghiệp nhà nước."

Chi tiêu của Chính phủ so với GDP cũng ở mức tích cực - thấp hơn đáng kể so với hầu hết các nước phương Tây. Tại Hoa Kỳ, chi tiêu của Chính phủ lên đến 35,7% GDP vào năm 2020. Con số này ở Việt Nam là 28,3% trong cùng năm.

Chỉ số tự do kinh tế được tính dựa trên 12 tiêu chí định lượng và định tính được nhóm thành bốn loại lớn, pháp quyền, quy mô chính phủ, hiệu quả quản lý và thị trường mở. 

Việt Nam đã có một bước tiến lớn trong bảng xếp hạng nhờ những cải thiện về sức khỏe tài khóa, chi tiêu chính phủ, quyền tài sản, tự do thương mại, tự do tài chính và tự do đầu tư. Đặc biệt, năm nay Việt Nam ghi điểm cao trong các lĩnh vực "Chi tiêu công", "Ngân sách Nhà nước", "Giảm gánh nặng thuế", "Tự do thương mại" và "Tự do tiền tệ". Ở một số tiêu chí như "Hiệu suất của hệ thống tư pháp" và "Tự do lao động", Việt Nam có điểm số thấp.

Thanh Hà